ഇ മലയാളം വായിക്കാനും എഴുതാനും ഇവിടെ ഞെക്കുക UNICODE MALAYALAM FONTS

Click here for Malayalam Fonts

Search This Blog

Wednesday, 18 November 2026

മനസിൽ കസേരയിട്ട് ഇരുന്ന രാമചന്ദ്രൻ വക്കീൽ/ ഡി. പ്രദീപ് കുമാർ

 

2017 ജനുവരിയിലാണ് ഫേസ്ബുക്കിൽ നിന്ന് ആ പേര് ആദ്യമായി കണ്ണിൽ പെട്ടത്- അഡ്വ. ടി.പി രാമചന്ദ്രൻ. അദ്ദേഹമെഴുതുന്ന രസകരമായ കുറിപ്പുകൾ വായിച്ച് വല്ലാത്തൊരിഷ്ടം തോന്നി. നമ്പർ സംഘടിപ്പിച്ച് വിളിച്ചു.ഞാനന്ന് മഞ്ചേരി എഫ്.എം നിലയത്തിലെത്തിയിട്ട് മൂന്ന് മാസം ആകുന്നതേയുള്ളൂ.

 കച്ചേരിപ്പടിയിലെ ഓഫീസിൽ ഒരു ദിവസം വൈകീട്ട് കയറിച്ചെല്ലുമ്പോൾ, ഇതു തന്നെയാണോ ആൾ എന്ന് ആദ്യം സംശയിച്ചു. 'കല' ഫെസ്റ്റിവലിൻ്റെ തയ്യാറെടുപ്പുകൾക്ക് നടുവിലായിരുന്നു അദ്ദേഹം.സംസാരിച്ചു തുടങ്ങിയപ്പോൾ തന്നെ വല്ലാത്തൊരടുപ്പം തോന്നി - ഉറ്റ സ്നേഹിതർ ഏറെക്കാലത്തിനു ശേഷം വീണ്ടും കണ്ടുമുട്ടുന്നതുപോലെ. അപ്പോൾ തന്നെ സ്വന്തക്കാരനായി ഹൃദയത്തിൽ ചേക്കേറിയതാണ് വക്കീൽ. കാണുന്നവരെയൊക്കെ ഇങ്ങനെ ഒറ്റ മാത്ര കൊണ്ട് തന്നിലേക്കാകർഷിക്കുന്ന എന്തോ മാന്ത്രിക വിദ്യ അദ്ദേഹത്തിന് കൈമുതലായി ഉണ്ടായിരുന്നു.
മുൻപ് പറയാൻ ബാക്കിവച്ചതുപോലെ വക്കീൽ സംസാരിച്ചുകൊണ്ടേയിരുന്നു. അതിലേറെയും 'കല'യെക്കുറിച്ചായിരുന്നു. ഭാവിയെക്കുറിച്ച് എത്രയെത്ര സ്വപ്നങ്ങൾ ! ഞങ്ങൾ തൊട്ടടുത്ത തട്ടുകടയിലേക്ക് നടന്നു. അദ്ദേഹം അതിഥിക്ക് ബീഫും പൊറോട്ടയും ഓഡർ ചെയ്തു.'മലപ്പുറത്ത് വന്നിട്ട് ബീഫ് കഴിച്ചില്ലെങ്കിൽ പൊലീസ് പിടിക്കു'മെന്ന് പറഞ്ഞു.ചായകുടിക്കുമ്പോഴും അദ്ദേഹം നിർത്താതെ, സരസമധുരമായി സംസാരിച്ചുകൊണ്ടേയിരുന്നു. അതായിരുന്നു ആ   ആത്‌മബന്ധത്തിൻ്റെ തുടക്കം.

 മഞ്ചേരിയിലെ സഹൃദയലോകത്തേയ്ക്കുള്ള വാതിലാണ് അദ്ദേഹം തുറന്നുതന്നത്. ആർട്ടിസ്റ്റ് സഗീർ, മഹബൂബ് കാവന്നൂർ, ഉസ്മാൻ ഇരുമ്പുഴി, മൊഹ്സിൻ കുരുക്കൾ, അബ്ദുള്ളക്കുട്ടി എടവണ്ണ,പൂങ്കൂടിൽ മനയിലെ ദേവേട്ടൻ, അന്ന് ഡി.ജി.പിയായിരുന്ന സി. ശ്രീധരൻ നായർ, മുഹമ്മമ്മദലി മാഷ് , അജയ് സാഗ , പ്രമോദ് ഇരുമ്പുഴി ..... എത്രയെത്ര ചങ്ങാതിമാർ. കൂടിച്ചേരലുകളും സരസ ഭാഷണങ്ങളും നിറഞ്ഞ എണ്ണമറ്റ സായാഹ്നങ്ങൾ, യാത്രകൾ, വിരുന്നുകൾ ! അതിൻ്റെയെല്ലാം കേന്ദ്രബിന്ദു വക്കീലായിരുന്നു.

 അതിന് നിയതമായൊരു ക്രമമുണ്ടായിരുന്നു. ആദ്യം കാറുമായി നേരെ സഗീർക്കയുടെ വീട്ടിലേക്ക്.ബീഡി ആഞ്ഞാഞ്ഞ് വലിച്ച്, രസിച്ച് കഥകൾ പറയുന്ന സഗീർക്കക്കൊപ്പം, സൈനബ താത്ത ഉണ്ടാക്കിത്തരുന്ന ചായ കുടിച്ച്, ആദ്യ സഭ. പിന്നെ, അദ്ദേഹത്തെ ഇറക്കിക്കൊണ്ട് വന്ന് നഗരപ്രദക്ഷിണം..വക്കീലെത്തിയാലേ സഗീർക്ക പുറത്തിറങ്ങൂ എന്നതാണ് അലിഖിത കീഴ് വഴക്കം. മിക്കപ്പോഴും ഈ സവാരിക്ക് പ്രത്യേക ലക്ഷ്യമൊന്നുമുണ്ടായിരിക്കില്ല.'തെണ്ടൽ' എന്നാണതിന് വക്കീലിൻ്റെ ഭാഷ്യം. വഴിക്ക് കാണുന്ന പരിചയക്കാരോടും ചങ്ങാതിമാരോടും സൊറ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നതിലായിരുന്നു ഹരം. ചിലപ്പോഴൊക്കെ വണ്ടി നേരെ ഉസ്മാൻ ഇരുമ്പഴിയുടെ വീട്ടിലേക്ക് വിടും. ആ സായാഹ്നസദസ് അവിടെയാകും. സത്കരിക്കാൻ അതിഥികളെ കിട്ടിയ സന്തോഷത്തിലാവും സാബിറ. മറ്റ് ചിലപ്പോഴൊക്കെ ബൈപ്പാസിലെ ഒരു ഹോട്ടലിലായിരിക്കും ഈ കൂടിച്ചേരലിൻ്റെ സമാപനം. അതിന് പോത്തിറച്ചി നിർബന്ധം. എന്നെ ബീഫിൻ്റെ ആരാധകനാക്കിയത് മഞ്ചേരിക്കാലമാണ്. മാവേലിക്കരയിലെ കുടുംബ വീടും പാലാരിവട്ടത്തെ സ്വന്തം വീടും ബീഫ് നിരോധിത മേഖലകളായിരുന്നു.ഒരിക്കൽ വക്കീലിനോട് യാദൃച്ഛികമായി ഇക്കാര്യം പറഞ്ഞതു മുതൽ എന്നെ പോത്തിറച്ചി കൊണ്ട് സത്കരിക്കുന്നത് അദ്ദേഹം ദൗത്യമാക്കിയെടുത്തു. അതിൻ്റെ വൈവിദ്ധ്യ വിഭവങ്ങൾ തേടി  മലപ്പുറത്തടക്കം പലയിടത്തും കൊണ്ടുപോയി. അങ്ങനെ  അക്കാലത്തെ ധന്യമാക്കിയ ആ സായാഹ്‌ന ചർച്ചകളെ ഞാൻ 'over a plate of beef' എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു.

പക്ഷേ, മനസിൽ എന്നുമുറണങ്ങാത്ത മുറിവായി അവശേഷിക്കുന്നു, നടക്കാതെ പോയ അത്തരമൊരു സായാഹ്നവിരുന്ന്. 2025 ഒക്ബർ 20. വക്കീലിനെ ഞാൻ അവസാനം കണ്ടത് അന്നായിരുന്നു. മഞ്ചേരി ആകാശവാണിയിലെ ഒരു യാത്രയയപ്പ് പരിപാടി കഴിഞ്ഞ് , നേരെ വക്കീലാഫീസിലെത്തി. അവിടെ നിന്ന് അബ്ദുള്ളക്കുട്ടി എടവണ്ണ മാഷിൻ്റെ കുടുംബ വീട്ടിലേക്കാണ് ഞങ്ങൾ പോയത്. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ബാപ്പ മരിച്ചപ്പോൾ എനിക്ക് എത്താൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നില്ല. അബ്ദുള്ളക്കുട്ടി പെരുന്തൽമണ്ണയിലെ ആശുപത്രിയിൽ പോയിരിക്കുകയായിരുന്നു. ഞങ്ങൾ കാത്തിരുന്നു.ഉമ്മയും സഹോദരിമാരുമുണ്ടായിരുന്നു. ഞാനവരെ ആദ്യം കാണുകയായിരുന്നു.അവർക്കെല്ലാം വക്കീൽ വീട്ടുകാരൻ തന്നെയായിരുന്നു. ഓർമകൾക്ക് തെളിച്ചം പോരാഞ്ഞിട്ടും, ഉമ്മ വക്കീലിനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. മടങ്ങുമ്പോൾ മഴയുണ്ടായിരുന്നു . ഇരുൾ വീണു തുടങ്ങിയിരുന്നു. എനിക്ക് കോഴിക്കോടിന് പോകണമായിരുന്നു. പോത്തിച്ചി കഴിച്ചിട്ട് പോകാമെന്ന് വക്കീൽ പല പ്രാവശ്യം പറഞ്ഞു. അതായിരുന്നുവല്ലോ കീഴ് വഴക്കം. നേരം പിന്നെയും വൈകുമെന്നതിനാൽ ഞാൻ വേണ്ടെന്ന് പറഞ്ഞു;അടുത്ത തവണയാകട്ടെ. പുതിയ ബസ് സ്റ്റാൻ്റിൽ ഇറക്കുമ്പോൾ വക്കീൽ വീണ്ടും അക്കാര്യം പറഞ്ഞു. വൈകുമെന്ന് ആവർത്തിച്ച് ഞാൻ കൈ വീശി; വക്കീലും. അതായിരുന്നു അവസാന കൂടിക്കാഴ്ച.ആ മുഖം എക്കാലത്തേയ്ക്കുമായി മനസിൻ്റെ ഫ്രെയിമിൽ ഫ്രീസ് ചെയ്തു വച്ചിട്ടുണ്ട്. 
വേളാങ്കണ്ണിയിൽ വക്കീലിനൊപ്പം ഉസ്‌മാൻ ഇരുമ്പുഴി, മഹ്ബൂബ് കാവനൂർ,അജയ് സാഗ, ഡി. പ്രദീപ് കുമാർ.
    വേളാങ്കണ്ണിയിൽ വക്കീലിനൊപ്പം ഉസ്‌മാൻ ഇരുമ്പുഴി, മഹ്ബൂബ് കാവനൂർ,അജയ് സാഗ,                     ഡി. പ്രദീപ് കുമാർ

ജീവിതത്തിൻ്റെ കനൽപ്പാതകൾ താണ്ടിയാണ് വക്കീൽ സാഹിത്യ,സാംസ്കാരിക രംഗത്ത് മാറ്റു തെളിച്ച സംഘാടകനായത്. ആ പൊള്ളുന്ന ജീവിതാനുഭവങ്ങളാണ് അദ്ദേഹത്തെ പിൽക്കാലത്ത് എഴുത്തുകാരനാക്കിയത്. കടന്നുവന്ന വഴികൾ തന്നെയായിരുന്നു ആ ജീവിതത്തിൻ്റെ ഉൾക്കരുത്ത്.
മഞ്ചേരി എഫ്.എം സ്റ്റുഡിയോയിലിരുന്ന് വക്കീൽ പറഞ്ഞ തൻ്റെ അനുഭവങ്ങളും അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇഷ്ടഗാനങ്ങളും ഉൾപ്പെടുത്തി പ്രക്ഷേപണം ചെയ്ത 'എൻ്റെ ഗാനം' പരിപാടി ഓർക്കുന്നു. അതിനായി വക്കീലിന് രണ്ട് പ്രാവശ്യം വരേണ്ടി വന്നു. എഴുതിയ സ്‌ക്രിപ്റ്റുമായി ആദ്യം റെക്കാർഡ് ചെയ്തത് കേട്ടപ്പോൾ, വക്കീൽ തുറന്ന് സംസാരിക്കുന്നതാണ് കൂടുതൽ നന്നാവുക എന്ന് തോന്നി . രണ്ടാമത് വന്നപ്പോൾ, അവതാരകയായ എസ്. ശാലിനി സ്റ്റുഡിയോയിൽ അദ്ദേഹത്തിന് അഭിമുഖമായി ഇരുന്നു. 2018 മെയ് 18ന് പ്രക്ഷേപണം ചെയ്ത ആ പരിപാടി ആയിരങ്ങളെ ആകർഷിച്ചു. മുന്നൂറോളം പേരായിരുന്നു അതുകേട്ട് അദ്ദേഹത്തെ വിളിച്ചത്. റേഡിയോശ്രോതാക്കളുടെ സംഗമങ്ങളിൽ എനിക്കൊപ്പം അദ്ദേഹവും ക്ഷണിതാവായി. ആ ഒറ്റ പരിപാടിയിലൂടെ അദ്ദേഹം ശ്രോതാക്കൾക്കിടയിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പ്രക്ഷേപണത്തിൻ്റെ അടുത്ത ദിവസം, പ്രഭാതനടത്തത്തിന് പോയപ്പോൾ എന്നും കാണുന്ന ഒരാൾ വന്ന് അദ്ദേഹത്തെ കെട്ടിപ്പിടിച്ച് പറഞ്ഞു: എന്തൊക്കെ സഹിച്ചു! വക്കീലിനെക്കുറിച്ച് ശരിക്കും അറിഞ്ഞത് ഇപ്പോഴാണ്. ഈ പരിപാടി വക്കീലിൻ്റെ മരണശേഷം ആദരാഞ്ജലിയായി നിലയം പുന: പ്രക്ഷേപണം ചെയ്തിരുന്നു.

കോവിഡ് കാലത്ത് ഫേസ്ബുക്കിലെഴുതിയ വക്കീലിൻ്റെ ആത്മാംശമുള്ള  നോവൽ വായനക്കാരെ ഏറെ ആകർഷിച്ചു. പുസ്തകരൂപത്തിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ആദ്യ കൃതിയാണത്- 'ചേറുമ്പ് അംശം ദേശം'.അതിന് ജീവസ്സുറ്റ ചിത്രങ്ങൾ വരച്ചത് ആർട്ടിസ്റ്റ് സഗീർ. 2021 മാർച്ച് 6 ന് കോഴിക്കോട് കെ.പി കേശവമേനോൻ ഹാളിൽ നോവൽ പ്രകാശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. എം.വി ശ്രേയാംസ്കുമാറിൽ നിന്ന് പുസ്തകം ഏറ്റുവാങ്ങാൻ യോഗമുണ്ടായത് എനിക്ക് . മധുപാലിന് നൽകിയായിരുന്നു പ്രകാശനം നിശ്ചയിച്ചിരുന്നത്. അദ്ദേഹത്തിന് എത്താൻ കഴിയാത്തതിനാൽ വക്കീൽ എന്നെ നിയോഗിക്കുകയായിരുന്നു. മുൻപ്  ഒരു ചെറുകഥ പോലും എഴുതാത്ത വക്കീലിനെ അതോടെ സാഹിത്യലോകം ശ്രദ്ധിച്ചു തുടങ്ങി. അതിൻ്റെ തുടർച്ചയായുള്ള 'അധികാരി' 2023 മെയ് 6 ന് അതേ ഹാളിൽ ഡോ. ഖദീജ മുംതാസ് ഡോ. എലൈന് നൽകിയാണ് പ്രകാശിപ്പിച്ചത്. വ്യത്യസ്ത മേഖലകളിൽപെട്ട സ്ത്രീകൾ മാത്രമായിരുന്നു വേദിയിൽ. അതിലെ ശക്തമായ കഥാപാത്രം അധികാരിയുടെ ഉമ്മയായ നബീസുവാണ്. അതിൻ്റെ പ്രതിഫലനമായിരുന്നു സ്ത്രീകൾ നിറഞ്ഞ പ്രകാശനവേദി.  ഈ നോവലിൻ്റെ ആദ്യ രൂപം ഇങ്ങനെയായിരുന്നില്ല.എഴുതിക്കഴിഞ്ഞ ശേഷം അത് അബ്ദുള്ളകുട്ടി എടവണ്ണയും ഞാനുമടക്കമുള്ള സുഹൃത്തുക്കൾക്ക് വായിക്കാൻ നൽകിയിരുന്നു. ഉമ്മയുടെ ഭാഗം വികസിപ്പിച്ചാൽ നന്നായിരിക്കുമെന്ന നിർദ്ദേശം സ്വീകരിച്ച്, നോവൽ വക്കീൽ മാറ്റി എഴുതി. രണ്ടും ഏറെ വായിക്കപ്പെട്ടു. അവയ്ക്ക് ഒട്ടേറെ പതിപ്പുകളുണ്ടായി.

' സഗീർവരയുടെ അര നൂറ്റാണ്ട്' :  സുഹൃത്തുക്കൾക്കൊപ്പം ആർട്ടിസ്റ്റ് സഗീറും വക്കീലും: ഡി. പ്രദീപ് കുമാർ, പ്രകാശൻ പൊതായ, അജയ് സാഗ , എസ്. ശാലിനി, എം.ജിഷ , പ്രശാന്തി ചന്തു.


രണ്ടു നോവലിൻ്റെയും വായനാനുഭവങ്ങൾ പങ്കുവച്ച്, 2025 ജൂലൈ 12 ന് കോട്ടക്കലിൽ ഒരു പകൽ മുഴുവൻ നീണ്ട ഒത്തുചേരൽ   ( 'ചേറുമ്പിലെ ഭക്ഷണരുചികൾക്കൊപ്പം വായനക്കാർ') സംഘടിപ്പിച്ചതിലും വക്കീലിൻ്റെ അനന്യമായ സംഘടനാപാടവമുണ്ടായിരുന്നു. ദേശമുദ്രകളുള്ള തേങ്ങാച്ചോറും കോഴിക്കറിയും പോത്തിറച്ചിയും കഴിച്ച്,അരിമണി വറുത്തിട്ട ചക്കരക്കാപ്പിയും കുടിച്ച്, കരുവാരക്കുണ്ടിലെ സതീർത്ഥ്യയായ കുസുമം ജോസഫ് മുതൽ ജീവിതത്തിൻ്റെ വ്യത്യസ്ത മേഖലകളിലുള്ളവർ വായനാനുഭവങ്ങൾ പങ്കുവച്ച ആ പരിപാടിയിൽ ആർ.രാജശ്രീയും ആലങ്കോട് ലീലാകൃഷ്ണനും പ്രഭാഷകരായി. ആളുകളെത്തുമോ എന്ന സന്ദേഹമുണ്ടായിരുന്ന വക്കീലിൻ്റെ മനസ് നിറച്ച വലിയ പ്രതികരണമായിരുന്നു അതിന് ലഭിച്ചത്.

അദ്ദേഹത്തിന് എണ്ണമറ്റ സ്നേഹിതരുണ്ടായിരുന്നു. അതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ വലിയ മൂലധനം. സഗീർക്കയുമായുള്ള ബന്ധത്തിന്  പതിറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുണ്ട് . കാർട്ടൂണിസ്റ്റായും രേഖാചിത്രകാരനായും വലിയ സംഭാവനകൾ നൽകിയ അദ്ദേഹത്തിന് ,പക്ഷേ, അർഹിക്കുന്ന അംഗീകാരം കിട്ടിയില്ലെന്ന് വക്കീലിന് പരാതിയുണ്ടായിരുന്നു. അതിന് പരിഹാരമായി കോഴിക്കോട് ടൗൺഹാളിൽ 2021 മാർച്ച് 2 മുതൽ 6 വരെ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ചിത്രങ്ങളുടെ പ്രദർശനമടക്കം നടത്തിയ ' സഗീർ :വരയുടെ അര നൂറ്റാണ്ട്' എന്ന പരിപാടി വക്കീലിൻ്റെ ദൃഢനിശ്ചയത്തിൻ്റെ മറ്റൊരു ഉദാഹരണമാണ്. അന്ന് ഞങ്ങളെല്ലാം താമസിച്ചത് ചേവായൂരിനടുത്തുള്ള പ്രകാശേട്ടൻ്റെ (പ്രകാശ് പൊതായി )വീടിൻ്റെ മുകൾനിലയിൽ. വക്കീൽ അതിനെ 'തട്ടിൻപുറം' എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിച്ചത്. മുഹമ്മദ് റഫി ഫൗണ്ടേഷൻ സെക്രട്ടറിയായിരുന്ന പ്രകാശേട്ടൻ കോട്ടും സ്യൂട്ടുമിട്ട്, എക്സിക്യൂട്ടീവ് ലുക്കിലാണ് നടക്കുന്നത്. പാട്ടും നടത്തവും വർത്തമാനവുമായി ഏറെ രസകരമായിരുന്നു ആ താമസം.
കോഴിക്കോട്ടും പ്രകാശേട്ടനെപ്പോലെ എത്രയെത്ര സുഹൃത്തുക്കൾ അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു. ലോ കോളേജിൽ സതീർത്ഥ്യനായിരുന്ന അഡ്വ. മനോജ് കോവൂർ വക്കീലിൻ്റെ രണ്ടു നോവലും മന:പാഠമാക്കിയയാളാണ്. ജ്യേഷ്ഠൻ വിനോദ് കോവൂരിനെപ്പോലെ സഹൃദയൻ.  

ആഗ്രയിൽ. പശ്ചാത്തലത്തിൽ താജ് മഹലിൻ്റെ മിനാരം.

2021 ഡിസംബർ അവസാനം 'കല'യുടെ 'ലിറ്ററേച്ചർ ഓൺ ദ സ്ട്രീറ്റ്' സാഹിത്യ ക്യാമ്പ് നടത്തിയത് കോഴിക്കോട്ട് വച്ചായിരുന്നു. അതിന് പരമ്പരാഗത രീതിയിലുള്ള വേദികൾ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഉറൂബിൻ്റെ വീട്ടിൽ മകൻ ഇ. സുധാകരൻ്റെ സാന്നിദ്ധ്യത്തിലായിരുന്നു, ഉദ്ഘാടനം. രണ്ടാം ദിവസം കോഴിക്കോട് കടപ്പുറത്ത് കടലാരവങ്ങളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ,ധനുമാസക്കുളിരിൽ രാവിലെ ആറു മുതൽ കല്പറ്റ നാരായണൻ കവിതയെയും ജീവിതത്തെയും കുറിച്ച് സംസാരിച്ചു. അടുത്ത പ്രഭാതം മുഴുവൻ മെഡിക്കൽ കോളജിനടുത്തെ മായനാട്ടുള്ള സുഭാഷ്ചന്ദ്രൻ്റെ വീട്ടിൽ.സായാഹ്നം വിനോദ് കോവൂരിനൊപ്പം അദ്ദേഹത്തൻ്റെ വീട്ടിലായിരുന്നു. പശ്ചാത്തലത്തിൽ, വീടു മൂടിക്കിടക്കുന്ന മുല്ലപ്പൂക്കൾ പരത്തിയ  സുഗന്‌ധം.ക്യാംമ്പംഗങ്ങൾ താമസിച്ച ആനക്കുളം ടൗൺ ഹാളിൽ നടത്തിയ സെഷനിൽ സംസാരിച്ചത് എസ്. കെ പൊറ്റെക്കാട്ട്,തിക്കോടിയൻ, യു. എ ഖാദർ, ഖാൻ കാവിൽ എന്നിവരുടെ മക്കൾ - വിഷയം : എൻ്റെ അച്ഛൻ. ആ ആശയം എൻ്റേതായിരുന്നു.

സാഹിത്യക്യാമ്പുകളിൽ പങ്കെടുത്തവരിൽ ചിലരെയെങ്കിലും കാലക്രമത്തിൽ ഞാൻ മറന്നുപോയി. പക്ഷേ, വക്കീൽ ആരെയും മറന്നില്ല. ഇടയ്ക്കൊക്കെ അവരെ വിളിക്കും.പലർക്കും അടുത്ത ബന്ധുക്കളെക്കാൾ ഇഴയടുപ്പം അദ്ദേഹവുമായി ഉണ്ടായിരുന്നു. അവരിൽ ചിലർ ഇടയ്ക്കിടെ അദ്ദേഹത്തെ കാണാനെത്തുമായിരുന്നു.ഞാൻ പലപ്പോഴും, ആ ബന്ധങ്ങളുടെ ആഴം കണ്ട്, മനസാ അദ്ദേഹത്തെ നമിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഗായിക ലൗലി രാജേന്ദ്രന് വക്കീൽ അച്ഛനായിരുന്നു. അകാലത്തിൽ വിട്ടുപോയ സ്വന്തം അച്ഛൻ്റെ സ്ഥാനത്താണ് ലൗലി വക്കീലിനെ കണ്ടത്. കെ.ആർ നീതുവിനും ഡോ. എലൈനും ഡോ. സി.സി പൗർണ്ണമിക്കുമൊക്കെ സ്വന്തം ഏട്ടനായിരുന്നു വക്കീൽ.മാതൃഭൂമിയിലെ കാർട്ടൂണിസ്റ്റ് കെ.വി.എം ഉണ്ണിക്കും ഭാര്യയക്കും അദ്ദേഹം ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട രാമചന്ദ്രേട്ടനായിരുന്നു. ഹൃദയസംബന്ധമായ അസുഖത്തിന് ചികിത്സയിലുള്ള ഉണ്ണിക്ക് പലപ്പോഴും വക്കീലായിരുന്നു താങ്ങായത്. എത്രയോ തവണ ഞങ്ങളൊന്നിച്ച് ഉണ്ണിയുടെ വീട്ടിൽ പോയിട്ടുണ്ട്. കഷ്ടിച്ച് ഒരു കാറിന് മാത്രം കടന്നുപോകാവുന്ന ഇടവഴിയിലൂടെ അസാമാന്യമായ വൈദഗ്ദ്ധ്യത്തോടെ വണ്ടിയോടിക്കുന്ന അദ്ദേഹത്തെ അസൂയയോടെ ഓരോ തവണയും അഭിനന്ദിച്ചതും ഓർമ്മയിൽ വരുന്നു.പക്ഷേ, കോഴിക്കോട് നടത്തിയ സാഹിത്യക്യാമ്പിൻ്റെ ഒരുങ്ങൾക്കായി പോകുമ്പോൾ വണ്ടി നിയന്ത്രണം വിട്ട് ഒരാൾക്ക് ഗുരുതരമായി പരുക്കേറ്റത് അദ്ദേഹത്തെ വല്ലാതെ തളർത്തി.

                              

വക്കീലുമൊത്ത് കുംഭകോണത്ത്

മാദ്ധ്യമപ്രവർത്തകനും മാപ്പിള കലാ അക്കാദമി സെക്രട്ടറിയുമായിരുന്ന റസാഖ് പയമ്പ്രോട്ടിൻ്റെ ജീവത്യാഗം അദ്ദേഹത്തെ അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ പിടിച്ചുലച്ചു . എൻ്റെയും സുഹൃത്തായിരുന്നു അദ്ദേഹം. 2024 മെയ് 26 ന് ജീവിതം അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിന് രണ്ട് മാസം മുൻപും റസാഖും ഭാര്യ ഷീജയും വക്കീലിനെ കാണാൻ വന്നിരുന്നതായി അദ്ദേഹം വേദനയോടെ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. റസാഖുമായി രണ്ട് പതിറ്റാണ്ടിലേറെ നീണ്ട ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നു.കുട്ടികളില്ലാതിരുന്ന ആ ദമ്പതിമാർ വീടടക്കമുള്ള തങ്ങളുടെ സ്വത്ത്  സി.പി.എം-ന് എഴുതി വച്ചിരുന്നു. പക്ഷേ, പാർട്ടി ഭരിക്കുന്ന പുളിക്കൽ പഞ്ചായത്തിലെ മലിനീകരണ പ്രശ്നങ്ങളിൽ ഇടപെട്ട അദ്ദേഹത്തെ പ്രാദേശിക നേതാക്കൾ ഒറ്റപ്പെടുത്തുകയും ആക്ഷേപിക്കുകയും ചെയ്തു. പാർട്ടിയുടെ ഇടപടലുകളിൽ മനം നൊന്ത് അക്കാദമി സെക്രട്ടറി സ്ഥാനം രാജിവച്ച അദ്ദേഹം നിലപാടിൽ ഇരുമ്പുലക്കയായിരുന്നു എന്നാണ് വക്കീൽ വിശേഷിപ്പിച്ചത്. എത്ര പറഞ്ഞിട്ടും,കമ്യൂണിസ്റ്റ് മൂല്യങ്ങൾ ഉയർത്തിപ്പിക്കുന്നവരല്ല ഇപ്പോഴത്തെ പാർട്ടിക്കാർ എന്ന യാഥാർത്ഥ്യം ഉൾക്കൊള്ളാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞില്ല.'മരണം വരെയും മരണത്തിലും റസാഖ് പേരാടി' എന്നാണ് അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ച്,  'മുറിച്ചിടാനാകാത്ത വരകൾ' എന്ന പുസ്തകത്തിലെഴുതിയ അനുസ്മരണക്കുറിപ്പിൽ വക്കീൽ പറഞ്ഞത്. റസാഖിൻ്റെ ജീവിതസഖിയും അദ്ധ്യാപികയുമായ ഷീജയ്ക്കും വക്കീൽ മാർഗ്ഗദർശിയായിരുന്നു.

ഗൂഡല്ലൂർ മാംഗോ റേഞ്ചിലെ തെയില അങ്ങാടിയിൽ : ചന്ദ്രബാബു തൃക്കലങ്ങോട്, ടി.പി രാമചന്ദ്രൻ ,ഡി. പ്രദീപ് കുമാർ, ആർട്ടിസ്റ്റ് സഗീർ.

വക്കീലുമൊത്തുള്ള ഞങ്ങളുടെ യാത്രകൾ അവിസ്മരണീയമായ അനുഭവമായിരുന്നു. ചില അവധി ദിവസങ്ങളിൽ മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിക്കാതെ നിലമ്പൂർ, വഴിക്കടവ് വഴി നാടുകാണിച്ചുരം കയറി, തെയിലത്തോട്ടങ്ങളും പച്ചപ്പും കുളിരും ആസ്വദിച്ച് പന്തല്ലൂർ വഴി താമരശ്ശേരി ചുരമിറങ്ങി രാത്രി തിരികെ മഞ്ചേരിയിലെത്തും. ആ യാത്രകളിലാണ് വക്കീലിൻ്റെ മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടിലേറെ നീണ്ടുനിന്ന രാഷ്ട്രീയജീവിതത്തിലെ രസകരമായ പല ഏടുകളും തുറക്കപ്പെടുക. സമകാലിക രാഷ്ട്രീയത്തിലെ എത്രയെത്ര സ്തോഭജനകമായ അണിയറക്കഥകൾ ! അത്തരം കുറേ സംഭവങ്ങൾ കൂടി കോർത്തിണക്കിയാണ് വക്കീൽ തൻ്റെ  അവസാനത്തെ നോവൽ എഴുതിയത്. അത് പൂർത്തിയാക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞില്ല.സഗീറും ഉസ്മാനും മഹ്ബൂബുമൊക്കെയായിരുന്നു ഞങ്ങളുടെ  ഈ യാത്രകളിലെ മറ്റു പതിവുകാർ. 

 

 കാഞ്ഞങ്ങാടിനടുത്ത തൈക്കടപുറത്ത് വക്കീലും ഡി.പ്രദീപ് കുമാറും സുഹൃത്തുക്കൾക്കൊപ്പം. 

ഞങ്ങൾ മാത്രമായി 2019 ഡിസംബറിൽ കാഞ്ഞങ്ങാട്ട് പോയതാണ് മറ്റൊരു അനുഭവം. അത് പെരുങ്കളിയാട്ടം കാണാനായിരുന്നു. മധൂർ ക്ഷേത്രം സെക്രട്ടറി വക്കീലിൻ്റെ സുഹൃത്തായിരുന്നു. അദ്ദേഹമായിരുന്നു ഞങ്ങൾക്ക് ആതിഥ്യമരുളിയത്. കല്യാട്ട് ശ്രീഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിൽ നൂറ്റാണ്ടുകൾ കഴിഞ്ഞ് ആദ്യമായി നടക്കുന്ന പെരുങ്കളിയാട്ടം കാണാൻ നാട്ടുപ്രമാണിമാർക്കൊപ്പം ഞങ്ങളെയുമിരുത്തി. അവിടെയും വക്കീലിന് സുഹൃത്തുക്കളേറെയുണ്ടായിരുന്നു. അസുഖബാധിതനായി കിടക്കുന്ന കവിയും കാർട്ടൂണിസ്റ്റുമായ സുബൈദ നീലേശ്വരത്തെ വീട്ടിലെത്തി കണ്ടു . 'കല' ഫെസ്റ്റിവലിനും മഴനിലാവിനും മുടങ്ങാതെയെത്തുന്ന ഏറമ്പുറം, രാജു ചിത്തരി, എം. ടി. സി അഷ്‌റഫ് തുടങ്ങിയ സുഹൃത്തുക്കൾക്കൊപ്പം അഷ്‌റഫിൻ്റെ തൈക്കടപ്പുറത്തെ ഗസ്റ്റ് ഹൗസിലിരുന്ന് സൊറ പറഞ്ഞു. തെയ്യാട്ടത്തിൻ്റെ ഭാഗമായി അടുത്ത വീട്ടിൽ കൊട്ടിക്കോലം നടക്കുകയായിരുന്നു. അവിടെ നിന്ന് സദ്യ കഴിച്ചു. രാത്രി കാഞ്ഞങ്ങാട് സബ് കളക്ടർ അരുൺ കെ വിജയൻ്റെ വീട്ടിലേക്ക്. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ഭാര്യ സെവിൽ ജിഹാൻ മഞ്ചേരി ആകാശവാണിയിലെ ട്രാൻസ്മിഷൻ എക്സിക്യൂട്ടീവായിരുന്നു.

കേദാർനാഥിനടുത്ത ഗൗരീകുണ്ടിൽ .

യാത്രകളുടെ ഭൂമിക അയൽ സംസ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് വ്യാപിച്ചപ്പോൾ അതിൻ്റെ സംഘാടനച്ചുമതല എനിക്കായി. ആദ്യ യാത്ര 2022 നവംബറിൽ തമിഴ്നാട്ടിലേക്കായിരുന്നു.അത് ട്രെയിനിലായിരുന്നു. ആറ് ദിവസം തൃശ്ശിനാപ്പള്ളി, നാഗപട്ടണം , തഞ്ചാവൂർ, കുംഭകോണം, ഏർവാഡി, വേളാങ്കണ്ണി .... ചിലരുടെ പിണക്കങ്ങളും ഇണക്കങ്ങളും അപൂർവ ശീലങ്ങളും അടുത്തറിഞ്ഞ ആ യാത്ര എല്ലാവർക്കും വലിയ ഹരമായി. ഇൻഷുറൻസ് കമ്പനികളുടെ കേസുകൾ കാരണം കൂടുതൽ യാത്രകൾ നടത്താൻ കഴിയുന്നില്ലല്ലോ എന്ന് വക്കീലിന് സങ്കടമുണ്ടായിരുന്നു. അടുത്ത യാത്ര സാദ്ധ്യമായത് 2023 സെപ്തംബറിലായിരുന്നു. ആദ്യം ഉത്തരാഖണ്ഡിലേക്ക്. അതിന് ഡൽഹി വരെ വിമാനത്തിൽ. പിന്നെ, ട്രെയ്നിലും ബസിലും. കെ.വി.എം ഉണ്ണിയും ഉണ്ടായിന്നു . ഡെറാഡൂൺ , ഹരിദ്വാർ, പിന്നെ കേദാർനാഥിലെ ഗൗരീകുണ്ട്. ഏതുനിമിഷവും പാറക്കല്ലുകൾ ഇടിഞ്ഞു വീഴാവുന്ന, അപകടം പിടിച്ച ഇടുങ്ങിയ റോഡ്. ഒരു വശത്ത് അഗാധമായ കൊക്ക . ഹരിദ്വാറിൽ നിന്ന് 9 മണിക്കൂർ ചെറിയ ബസിൽ സഞ്ചരിച്ചാണ് ഗൗരീകുണ്ടിലെത്തിയത്. അവിടെ നിന്ന് കേളാർനാഥിലേക്ക്16 കിലോമീറ്റർ നടക്കണം. അടുത്തനാൾ പുലർച്ചെ ഞങ്ങൾ യാത്ര തുടങ്ങുമ്പോഴായിരുന്നു ആ അവിശ്വസനീയ കാഴ്ച: പുറത്ത് വച്ച കുട്ടയിൽ ഇരുത്തി യാത്രികരെ ചുമന്നുകൊണ്ട് ഈ ദുർഘട മലമ്പാത കയറുന്ന കൃശഗാത്രർ.തൻ്റെ ശരീരത്തെക്കാളും ഭാരമുളള  സ്ത്രീയെ ചുമലിലേറ്റുന്ന  ചെറുപ്പക്കാരൻ്റെ ദൃശ്യം വക്കീൽ വീഡിയോയിൽ പകർത്തി. പിത്തൂവാലാസ് എന്നാണ് അവർ അറിയപ്പെടുന്നത്. ആ വീഡിയോ ഞാൻ യൂട്യൂബിൽ നൽകിയത് ആയിരങ്ങളാണ് കണ്ടത്.

വക്കീലിൻ്റെ വീടിൻ്റെ മുറ്റത്തിരിക്കുന്ന ചിരിക്കുന്ന ബുദ്ധൻ്റെ പ്രതിമ തേടി അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം ഞാനും അജയ് സാഗയും കെ. വി .എം ഉണ്ണിയും കൂടി കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത കുറുക്കൻപാറയിൽ പോയതാണ് മറ്റൊരു അനുഭവം. കരിങ്കല്ലിൽ വിസ്മയം തീർക്കുന്ന ശില്പികളുടെ പണിപ്പുരകൾ അവിടെ  റോഡിനിരുവശവും നിരനിരയായുണ്ട് .പൊള്ളുന്ന വെയിലിൽ അവിടെയെല്ലാം കയറിയിറങ്ങിയാണ് മനസിൽ കണ്ട ബുദ്ധനെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവന്നത്.
 മാതൃഭൂമി 'ക' ഫെസ്റ്റിവലിൽ (2024) : കാർട്ടൂണിസ്റ്റ് ജ്യോതിഷ്, കെ.വി.എം ഉണ്ണി, എ .സതീഷ്,             ടി.പി രാമചന്ദ്രൻ , ആർട്ടിസ്റ്റ് ഭട്ടതിരി, ഡി.പ്രദീപ് കുമാർ. 

2023 ജനവരിയിൽ മാതൃഭൂമി 'ക' ഫെസ്റ്റിവൽ കഴിഞ്ഞ് ഞങ്ങൾ നേരെ പോയത് കന്യാകുമാരിക്ക്. തിരുവനന്തപുരത്ത് പഠിക്കുകയും രണ്ട് തവണ ജോലി നോക്കുകയും ചെയ്തിട്ടും തൊട്ടടുത്ത കന്യാകുമാരിയിൽ ഞാൻ  ആദ്യമായി പോവുകയായിരുന്നു. അതിന് നിമിത്തമായത്  ഫെസ്റ്റിവലിന് എന്നെ നിർബന്ധിച്ചു കൊണ്ടുപോയ വക്കീൽ. ഞങ്ങൾ അന്ന് ശുചീന്ദ്രത്തും പോയി. പിന്നെ, അതിൽ പങ്കടുക്കുന്നതിനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പുകൾ എന്നെ ഏല്പിച്ചു. 2026 ലെ ഫെസ്റ്റിവലിന് പോകണമെന്ന് വളരെ മുൻപേ വക്കീൽ പറഞ്ഞേല്പിച്ചിരുന്നതാണ് ....

വൈക്കത്തെ  ചെത്തുതൊഴിലാളി യൂണിയൻ്റെ ഓഫീസായ പഴയ ഇണ്ടംതുരുത്തി മനയിൽ

വൈക്കത്തേക്കുള്ള യാത്രയാണ് മറക്കാനാവാത്ത മറ്റൊന്ന്. വേമ്പനാട് കായലിന് അഭിമുഖമായുള്ള റസ്റ്റ് ഹൗസിലായിരുന്നു ഞങ്ങൾ താമസിച്ചത്. അവിടെ നിന്ന് സോളാർ ബോട്ടിൽ അക്കരെ തോണിക്കടവിലേക്കുള്ള യാത്ര. യാദൃച്ഛികമായി വൈക്കത്ത് എത്തിയ മുതിർന്ന മാദ്ധ്യമപ്രവർത്തകൻ കെ.എ ഷാജിയെ കെ.ടി.ഡി സി.സി ഹോട്ടലിൽ വച്ച് വക്കീലിന് പരിചയപ്പെടുത്തിക്കൊടുത്തു. അത് ദൃഢമായ ആത്ബന്ധമായി വളർന്നവെന്ന് ഞാനറിഞ്ഞത് വക്കീലൻ്റെ മരണ ശേഷം അദ്ദേഹം ഇംഗ്ലീഷിൽ എഴുതിയ ഹൃദയത്തെ തൊടുന്ന അനുസ്മരണക്കുറിപ്പ് വായിച്ചപ്പോഴായിരുന്നു. ഞങ്ങൾ അന്ന് ചെത്തുതൊഴിലാളി യൂണിയൻ്റെ ഓഫീസായ പഴയ ഇണ്ടംതുരുത്തി മനയും സന്ദർശിച്ചു. വൈക്കം സത്യഗ്രഹ സമരകാലത്ത് സവർണ്ണ മേധാവികളുമായി ചർച്ചയ്ക്കത്തിയ ഗാന്ധിജിയെ മനയുടെ വരാന്തയിലാണ് ഇരുത്തിയത്. ആ ചരിത്രസംഭവങ്ങളെ അനുസ്മരിപ്പിക്കുന്ന രീതിയിലെടുത്ത ഫോട്ടോകൾ സഹിതം വക്കീൽ സരസമായി എഴുതിയ കുറിപ്പ് ഫേസ്ബുക്കിൽ ഒട്ടേറെപ്പേർ വായിച്ചു. ആ യാത്ര ഫോർട്ട് കൊച്ചിയിലാണ് അവസാനിച്ചത്. ഞങ്ങൾ താമസിച്ച സർക്കാർ റസ്റ്റ് ഹൗസിൻ്റെ പിൻവാതിൽ തുറക്കുന്നത് ബീച്ചിലേക്കായിരുന്നു. വാട്ടർ മെട്രോയിൽ കൊച്ചി കായലിലൂടെയുള്ള യാത്ര... മഞ്ചേരിയിലെ ചങ്ങാതിമാരെയും കൂട്ടി വീണ്ടും വൈക്കവും ഫോർട്ട്കൊച്ചിയും സന്ദർശിക്കണമെന്ന് പറഞ്ഞാണ് വക്കീൽ യാത്രയായത്.

നടക്കാതെപോയ യാത്രകൾ അനവധിയുണ്ട്.'കല'യുടെ പരിപാടികളിൽ പങ്കെടുത്തിട്ടുള്ള  എയർപോർട്ട് ഉദ്യോഗസ്ഥയും എഴുത്തുകാരിയുമായ സ്മിതാപ്രകാശിനെ കോഴിക്കോട് നിന്ന് ത്രിപുരയിലേക്ക് സ്ഥലം മാറ്റിയപ്പോൾ, അവിടം സന്ദർശിക്കാൻ ഞങ്ങൾ പല പ്രാവശ്യം പ്ലാനിട്ടു. പക്ഷേ, അത് നടക്കാത്തതിൽ വക്കീലിന് വിഷമുണ്ടായിരുന്നു. വടക്ക് - കിഴക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ പോകുന്നതിനെക്കുറിച്ചും ഞങ്ങൾ ഇടയ്ക്കിടെ സംസാരിച്ചിരുന്നു.

ആഗ്ര ഫോർട്ടിൽ 

യാത്രകൾ നൽകുന്ന ഉണർവും ഊർജ്ജവുമാണ് 'കല'യുടെ ആഭിമുഖ്യത്തിൽ യാത്രകൾക്കായി ആദ്യം 'അപ്പൂപ്പൻതാടികൾ' എന്ന ഗ്രൂപ്പും 'കലായാത്ര'യും സംഘടിപ്പിക്കാൻ വക്കീലിനെ പ്രേരിപ്പിച്ചത്. കഴിഞ്ഞ വർഷത്തെ ഊട്ടി യാത്രയ്ക്ക് എന്നോടൊപ്പം ഭാര്യ എം.ബിലീനയുമുണ്ടായിരുന്നു. ഏറെക്കാലമായി വക്കീൽ അത് ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നതാണ്. 2024-ലെ മഴനിലാവിനും അവർ വന്നിരുന്നു. അന്ന് വക്കീലിൻ്റെ വീട്ടിലും പോയി, മട്ടുപ്പാവിലിരുന്ന് വർത്തമാനം പറഞ്ഞു. ഭാര്യയെയും മകളെയും ഹോട്ടലിൽ കൊണ്ടുപോയി അദ്ദേഹം സത്കരിച്ചു. ഇങ്ങനെ ഏതാനും ദിവസം മാത്രം പരിചയമുള്ള വക്കീലിൻ്റെ മരണം അവരെ വല്ലാതെ ഉലച്ചുകളഞ്ഞു....

സംസ്കാരിക സംഘാടകൻ എന്ന നിലയിൽ എനിക്ക് പരിചയമുളളവരിൽ വക്കീലിന് പകരം വയ്ക്കാൻ മറ്റാരുമില്ല. 2017-ൽ ചുള്ളക്കാട്  ഗവ.യു.പി.സ്ക്കൂളിൽ നടന്ന 'കല' ഫെസ്റ്റിവൽ മുതലാണ് ഞാൻ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ഈ  അസാധാരണ വൈവഭവം അടുത്തറിഞ്ഞത്. ചലച്ചിത്രമേള ഉൾപ്പെടെ എത്രയെത്ര പരിപാടികൾ !എല്ലാം വക്കീലിൻ്റെ ആശയമായിരുന്നു. അതിനെത്ര ചെലവാകുമെന്ന ശങ്കയൊന്നും ഒരിക്കലും അദ്ദേഹത്തെ അലട്ടിയിരുന്നില്ല. 2003 സെപ്തം. 5 ന് എം.ടി വാസുദേവൻ നായർ തിരി കൊളുത്തി ഉദ്ഘാടനം ചെയ്ത 'സഹൃദ'യുടെ സാഹിത്യ ക്യാമ്പുകൾ  മുതൽ വക്കീൽ ഈ ധൈര്യം കാണിച്ചിരുന്നു എന്ന് ഒപ്പമുള്ളവർ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. കണക്കുപുസ്തകത്തിലെ നഷ്ടങ്ങളൊന്നും വക്കീലിനെ അലട്ടിയിരുന്നില്ല. പരിപാടി കഴിഞ്ഞാൽ കയ്യിൽ നിന്നെടുത്തെങ്കിലും കൊടുത്തു തീർക്കുന്നതായിരുന്നു ശീലം.'വീട്ടിൽ ആധാരമിരുപ്പുണ്ട്. പിന്നെന്തിന് പേടിക്കണം' എന്ന് തമാശ പറയും. സംഘടനാരൂപമില്ലാത്തതാണ് 'കല'യുടെ ശക്തി. ഞങ്ങളൊക്കെ ഒപ്പം നിന്നുകൊടുത്താൽ മതിയായിരുന്നു. കണക്ക് നോക്കാൻ വലം കൈയായി എന്നും നിശബ്‌ദനായി, അണിയറയിൽ മുഹമ്മദലി മാഷുണ്ടാവും. കലയുടെ 'ഡിക്ടേറ്ററാ'യി ആരോ വിശേഷിപ്പിച്ചതിൽ വക്കീലിന് അശേഷം വിഷമുണ്ടായിരുന്നില്ല.'കമ്മറ്റി കൂടലും ജനാധിപത്യ വുമൊന്നുമില്ല.ഇവിടെ ഒരു തരം ഗൂഢാലോചനകൾ മാത്രം', എന്നും അതെക്കുറിച്ച് വക്കീൽ എഴുതി.'കല' നിലനിൽക്കുന്നതിൻ്റെ രഹസ്യം അതാണെന്ന് കൂടെയുള്ളവർക്ക് ബോദ്ധ്യമുണ്ടായിരുന്നു.

മതേതരമായ കൂടിച്ചേരൽ എന്ന വ്യക്തമായ രാഷ്ട്രീയം ഓരോ പരിപാടിക്കുമുണ്ടായിരുന്നു.പക്ഷേ, കക്ഷിരാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹം ഒഴിഞ്ഞു നിന്നു.എല്ലാ പരിപാടികളിലും പറയാതെ പറയുന്ന ഈ  അന്തർധാര ശക്തമായിരുന്നു. മഴനിലാവിൽ രണ്ടു തവണ മുഖ്യ പ്രഭാഷണം നടത്താൻ വക്കീൽ നിയോഗിച്ചത് എന്നെയായിരുന്നു.'ഭക്ഷണത്തിൻ്റെ രാഷ്ട്രീയം',' ജനാധിപത്യത്തിൻ്റെ ശക്തിയും സൗന്ദര്യവും' എന്നിവയായിരുന്നു വിഷയങ്ങൾ. ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്പാർട്ടിയുടെയും പേരെടുത്തു പറയാതെ രാഷ്ട്രീയം പറഞ്ഞത് വക്കീലിന് ഏറെ ഇഷ്ടമായി. 2024ലെ 'മഴനിലാവി'ന് വിളക്ക് തെളിച്ചത് വിവിധ മതങ്ങളിൽ പെട്ട 9 സ്ത്രീകളായിരുന്നു. ദേവേട്ടൻ്റെ പിന്തുണയോടെ 'മഴനിലാവ്' അർത്ഥപൂർണ്ണമായ വലിയൊരു സാംസ്കാരിക സംഗമമാക്കിയതിൻ്റെ  ക്രെഡിറ്റ് അദ്ദേഹത്തിനാണ്. 'ദ ഹിന്ദു'വിൻ്റെ ഒന്നാം പേജിൽ അതെക്കുറിച്ച് ഏറെ പ്രധാന്യത്തോടെ പ്രസിദ്ധീകരിക്കട്ട പ്രത്യേക റിപ്പോർട്ട് വക്കീലിൻ്റെ കലാസംഘാടനത്തിന് കിട്ടിയ ഏറ്റവും വലിയ ബഹുമതിയാണ്. പൂങ്കുടിൽ മനയുമായും ദേവേട്ടനുമായുമുളള ഊഷ്മളമായ ബന്ധം വക്കീൽ , പുതുതലമുറയെ കൂടി ഉൾപ്പെടുത്തി സുദൃഢമാക്കി. വരുംകാലങ്ങളിൽ  ഇത് മുടങ്ങാതിരിക്കണമെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ആഗ്രഹം.

    പ്രകാശൻ പൊതായ, ഡി. പ്രദീപ് കുമാർ, ആർട്ടിസ്റ്റ് സഗീർ, സിദ്ധാർത്ഥൻ പരുത്തിക്കാട്,                       ടി.പി രാമചന്ദ്രൻ. 

ഒരു പരിപാടി കഴിഞ്ഞാൽ അടുത്ത പരിപാടികളെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ച് ഉറക്കം കെടുന്ന സ്വഭാവം. പുതിയ ഐഡിയ തലയ്ക്ക് പിടിച്ചാൽ അത് എങ്ങനെയെങ്കിലും പ്രാവർത്തികമാക്കിയിരിക്കും. 'മഴനിലാവ്' കഴിഞ്ഞ് വെളുപ്പിന് എൻ്റെ താമസസ്ഥലത്ത് ഉറങ്ങാൻ കിടന്നാൽ രാവിലെ ആറ് മണിക്ക് തന്നെ ഉണർന്ന്,'പരിപാടി എങ്ങനെ? നന്നായോ?' എന്ന് ചോദിച്ച് ഫോൺ വിളി തുടങ്ങും.' വക്കീലേ , നിങ്ങൾ ഉറങ്ങൂ' എന്ന് പറഞ്ഞാലൊന്നും കേൾക്കില്ല. ആശയങ്ങൾ വന്ന് നിറയുമ്പോൾ എങ്ങനെ വിശ്രമിക്കാൻ ! ഇങ്ങനെ ,  നിരന്തരമായി ജോലി ചെയ്തതാകാം വക്കീലിനെ തളർത്തിയത് .

2019 ഫെബ്രുവരിയിൽ ഞാൻ തല്കാലത്തേയ്ക്ക് ദേവികുളം നിലയത്തിലേക്ക് പോയി. മൂന്നാറിലേക്ക് വക്കീലിനെയും കൂട്ടുകാരെയും കൊണ്ടുപോകാൻ ഒരുക്കം നടക്കുമ്പോഴായിരുന്നു കോവിഡ് പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടത്. അതുണ്ടാക്കിയ അനിശ്ചിതത്വം മഞ്ചേരിയിലേക്കുള്ള എൻ്റെ തിരിച്ചു വരവ് മുടക്കി. അങ്ങനെ ,2021 ജൂലൈയിൽ അവിടെ നിന്നാണ് വിരമിച്ചത്. അന്ന് അദ്ദേഹം തൻ്റെ പ്രത്യേക ശൈലിയിലെഴുതിയ രസകരമായ കുറിപ്പ് ഞാൻ ഇടക്കിടെ വായിക്കാറുണ്ട്. 'മൂപ്പരെ ഇവിടെ തന്നെ നിർത്താൻ പല ശ്രമങ്ങളും നടത്തുന്നുണ്ട്' എന്ന് അദ്ദേഹം എഴുതിയത് ഭംഗിവാക്കായിരുന്നില്ല.'നിങ്ങള് ഇവിടെത്തന്നെ കൂടിക്കോളീ' എന്ന് നിർബന്ധിച്ച അദ്ദേഹം അതിനായി ചില പരിശ്രമങ്ങൾ നടത്തിയതും അറിയാം. വിരമിച്ച ശേഷം ആദ്യമായി മഞ്ചേരിയിൽ വന്നപ്പോൾ തന്നെ 'വീട്ടിൽ കൂടാം. മറ്റെങ്ങും താമസ്സിക്കരുത്' എന്ന് സ്നേഹപൂർവം അദ്ദേഹം നിർബന്ധിച്ചു. പിന്നീട് എത്രയോ തവണ ഞാൻ അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം താമസിച്ചു.... വക്കീലും ഞാനും സമപ്രായക്കാരായിരുന്നു. എങ്കിലും വക്കീലിൻ്റെ ഭാര്യയെ ഞാൻ 'ചേച്ചി' എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത് .വക്കീലിൻ്റെ മക്കളും കൊച്ചുമക്കളും എന്നും ഞങ്ങളുടെയെല്ലാം സ്വന്തക്കാർ. മലപ്പുറത്തെ ഏത് പരിപാടിക്ക് ആരു വിളിച്ചാലും ഞാൻ എത്തിയിരുന്നത് വക്കീലിനെ കാണാനും സംസാരിക്കാനുമായിരുന്നു...

2025 നവംബർ 20: കൊങ്കൺ പാതയിലെ തുരങ്കങ്ങളിലൂടെ ട്രെയിൻ മഡ്ഗാവിലേക്ക് കുതിക്കുമ്പോൾ, ഇൻ്റർനെറ്റ് ലഭ്യമായ ഇടവേളയിൽ 'കല' വാട്‌സാപ്പ് ഗ്രൂപ്പിൽ  ഞാൻ വക്കീലിൻ്റെ ഫോട്ടോ കണ്ടു:അദ്ദേഹവും സുഹൃത്തുക്കളും ഒരു പുസ്തകപ്രകാശനച്ചടങ്ങിൽ പങ്കടുത്തതിൻ്റെ ചിത്രമായിരുന്നു അത്. യാത്രയ്ക്കിടയിൽ തലേ ദിവസം വായിച്ച വക്കീലിൻ്റെ ആ കുറിപ്പിനെക്കുറിച്ചോർത്ത് സങ്കടപ്പെട്ടു. അങ്ങോട്ട് വിളിക്കാനിരിക്കെ, അന്നുച്ചയ്ക്ക്  'നിങ്ങളെവിടെ' എന്ന് സ്നേഹപൂർവ്വം ചോദിച്ചുകൊണ്ട് വക്കീൽ വിളിച്ചതോർത്തു. ആരോഗ്യ കാര്യത്തിൽ ശ്രദ്ധിക്കണന്ന് അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു - പ്രഷർ കൂടി രണ്ട് സഹപ്രവർത്തകരുടെ ഭാര്യമാർക്കുണ്ടായ ദുര്യോഗത്തെക്കുറിച്ച് സൂചിപ്പിച്ചു. കുറച്ചു കാലത്തേയ്ക്കിനി പുതിയ പരിപാടികളേറ്റെടുക്കാതെ നോവൽ പൂർത്തിയാക്കണമെന്ന് സ്നേഹപൂർവ്വം നിർബന്ധിച്ചു. അത് പൂർത്തിയാക്കി 2025 ഏപ്രിൽ 30നകം ലിറ്റററി എഡിറ്റർ ഡോ. എലൈന് അയച്ചു കൊടുക്കുമെന്ന് എന്നെ സാക്ഷിയാക്കി അവർക്ക് ഉറപ്പുകൊടുത്തിരുന്ന കാര്യം ഓർമ്മപ്പെടുത്തി. ഉടൻ അത് തീർക്കുമെന്നും ഗോവയിൽ നിന്നെത്തിയിൽ കാണാമെന്നും പറഞ്ഞായിരുന്നു ഫോൺ വച്ചത് ..

ട്രെയ്ൻ കർവാറിനടുത്തെത്തിയപ്പോൾ നെറ്റ് വന്നു. വാട്സാപ്പ് സന്ദേശങ്ങൾ നോക്കി. 'കല സ്പേസ്' ഗ്രൂപ്പിൽ കണ്ടത് ജീവിതത്തിലെ വലിയൊരു ദുരന്ത വാർത്ത  - വക്കീൽ അല്പം മുൻപ് നമ്മെ വിട്ടുപോയി.....
-ആ ജീവിതത്തിന് പൊടുന്നനെ വിരാമമായി. ഞാൻ സ്‌തംഭിച്ചിരുന്നു പോയി.ഇങ്ങനെയൊരാൾ ഇനിയില്ല. വക്കീലേ......

അപ്പോൾ തന്നെ നാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങാൻ നോക്കിയെങ്കിലും കഴിഞ്ഞില്ല. ശബരിമല തീർത്ഥാടകരെ കൊണ്ട് നിറഞ്ഞു കവിഞ്ഞ ട്രെയ്നുകൾ . ആ മുഖം അവസാനമായൊന്ന് കാണാൻ സാധിക്കാത്തത് തീരാവേദനയായി..വേണ്ട , മനസിലെന്നും കൈയുയർത്തി യാത്ര പറയുന്ന വക്കീലിൻ്റെ മുഖമുണ്ടല്ലോ .

ജീവിതം എത്ര നൈമിഷകമാണെന്ന് പിന്നെയും പിന്നെയും ഓർമ്മപ്പെടുത്തുന്നതാണ് വക്കീലിൻ്റെ വേർപാട് . അതുണ്ടാക്കിയ ശൂന്യത കാലമെത്ര കഴിഞ്ഞാലും നികത്തപ്പെടുകയില്ല.സഞ്ചയനത്തിനായി തലേ ദിവസം വൈകീട്ട്  മഞ്ചേരിയിലെത്തിയപ്പോൾ ഞാൻ വിതുമ്പി. മഞ്ചേരിയിൽ നിന്ന് പോയ ശേഷം,എപ്പോൾ വന്നാലും വക്കീലിനെ കേന്ദ്രീകരിച്ചായിരുന്നുവല്ലോ എൻ്റെ പരിപാടികളൊക്കെ.
ഹോട്ടൽ മുറിയിൽ ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്കിരുന്ന് തേങ്ങി.' നിങ്ങളെപ്പം വന്നു?' എന്ന ചോദിച്ചുകൊണ്ട് വക്കീൽ വരുന്നതും കാത്ത് ഞാനിരുന്നു.

-എന്നും , എപ്പോഴെങ്കിലും പ്രിയപ്പെട്ട വക്കീലിനെ ഓർക്കും . മഞ്ചേരിയിൽ ഇപ്പോഴും വക്കീൽ വർത്തമാനം പറഞ്ഞുകൊണ്ടേയിരിക്കുന്നു എന്ന് വിശ്വസിക്കാനാണ് എനിക്കിഷ്ടം....

 ചില നഷ്ടങ്ങൾ ജീവിതത്തിൽ ഒരിക്കലും നികത്തപ്പെടുകയില്ല....

('വക്കീലോർമ്മ' പുസ്തകത്തിൽ നിന്ന് )

Friday, 28 November 2025

കെ. ഗോവിന്ദൻകുട്ടി:ചരിത്രാദ്ധ്യായങ്ങൾ എഴുതിച്ചേർത്ത പത്രപ്രവർത്തകൻ/ ഡി. പ്രദീപ് കുമാർ,കെ. ഹേമലത


 ഒരു ദുരന്തമാണ് കെ. ഗോവിന്ദൻകുട്ടിയുടെ മാദ്ധ്യമജീവിതത്തിൽ വഴിത്തിരിവായത്.  

1977 നവംബര്‍ 4. അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി മൊറാർജി ദേശായിയും സംഘവും വടക്കു-കിഴക്കന്‍ സംസ്ഥാനങ്ങൾ‍ സന്ദർശിച്ചപ്പോൾ,അത് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യാൻ‍ ആകാശവാണി നിയോഗിച്ചത് ഡൽഹി വാർത്താവിഭാഗത്തിൽ‍ റിപ്പോർട്ടറായ  ഗോവിന്ദൻകുട്ടിയെയായിരുന്നു.ഒപ്പം, പി.ടി.ഐ പ്രത്യേക ലേഖകൻ എൻ.വി.ആർ സ്വാമിയുമുണ്ടായിരുന്നു. 

 ദേശായിയും മകനും ഉന്നത ഉദ്യോഗസ്ഥരുമടക്കം 24 പേരെയും കൊണ്ട് വൈകീട്ട് പാലം വിമാനത്താവളത്തിൽ‍ നിന്ന് അസമിലെ ജോർഹട്ടിലേക്ക് പുറപ്പെട്ട,റഷ്യൻ നിർമ്മിതമായ  പുഷ്പക് വിമാനം അവിടെയെത്തുന്നതിന്  തൊട്ടുമുപ് ഒരു വയലിൽ‍ തകർന്ന് വീണു.മൊറാർജി ദേശായി പരിക്കൊന്നും കൂടാതെ രക്ഷപെട്ടു;ഗോവിന്ദൻകുട്ടിയും. ക്യാപ്റ്റനടക്കം അഞ്ചുപേർ‍ കൊല്ലപ്പെട്ടു. കാന്തി ദേശായിക്കും പരിക്കേറ്റു.   


"രാത്രി എട്ടോടെ ജോർഹട്ടിൽ വിമാനം ഇറക്കാൻ ക്യാപ്റ്റൻ ക്ളാരൻസ് ഡി.ലിമ ഒന്നിലധികം പ്രാവശ്യം ശ്രമിച്ചെങ്കിലും നടന്നില്ല. പിന്നെ, പെട്ടെന്ന്  താഴേക്ക് മൂക്കുകുത്തി വീണ്,ഒരു കുന്നിൻ ചെരിവിൽ ഇടിച്ചു നിന്നു.വീഴ്ചയിൽ മുൻഭാഗവും ഒരു ചിറകും വേർപെട്ടു.കോക്പിറ്റിൽ നിന്ന് വൈമാനികർ തെറിച്ചുപോയി. എന്റെ തല ഇടിച്ച് മുഴവന്നു.കണ്ണട തെറിച്ചുവീണു.ഇരുട്ടിൽ തുഴഞ്ഞ് മുന്നോട്ടാഞ്ഞപ്പോൾ ,എമർജൻസി വാതിലിലെത്തി ചെളിയിലേക്ക് എടുത്തുചാടി. അവിടെ ഊർദ്ധ്വശ്വാസം വലിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ലിമയുടെ നെഞ്ചിൽ തടവാൻ പറഞ്ഞ്,പ്രധാനമന്ത്രിയെ നോക്കാനായി  ഇൻ്റലിജൻസ് ബ്യൂറോ ജോയിൻ്റ് ഡയറക്ടർ  ജോൺ ലാബോ പോയി.ഞാൻ യാന്ത്രികമായി അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ നെഞ്ചിൽ അമർത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കെ അസുഖകരമായ ഒരു ഒച്ചയോടെ ലിമ അന്ത്യശ്വാസം വലിച്ചു.മലയാളിയായ കോ-പൈലറ്റ് മാത്യു സിറിയക്കും മരിച്ചു. പ്രധാനമന്ത്രിക്ക് പരിക്കൊന്നും പറ്റിയില്ല.എങ്ങും ഇരുട്ടായിരുന്നു.  

 വിമാനം തകർന്നുവീണ ശബ്ദം കേട്ട്, വിളക്ക് തെളിച്ച്, ഗ്രാമീണരെത്തി. മുട്ടറ്റം ചെളിയുണ്ടായിരുന്നു.അവര്‍ കൊണ്ടുവന്ന കയറ്റുകട്ടിലില്‍ കയറ്റി മൊറാര്‍ജിയെ തൊട്ടടുത്തുള്ള ഒരു കുടിലിൽ ഇരുത്തി. വെപ്പ്പല്ല് തെറിച്ചുപോയതല്ലാതെ മറ്റു കുഴപ്പമൊന്നുമുണ്ടായിരുന്നില്ല.പക്ഷേ,എല്ലുകൾ പൊട്ടിയ നിലയിൽ എടുത്തുകൊണ്ടുവന്ന മകൻ കാന്തിയുടെ കാര്യത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിൻ ചെറിയ ആശങ്ക ഉണ്ടായിരുന്നു”.വ്യോമസേനയുടെ ആശുപത്രിയിലേക്കായിരുന്നു എല്ലാവരെയും കൊണ്ടുപോയത്.(ഗ്രാമത്തിൽ ഒരു സൈക്കിൾ പോലും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. രക്ഷാപ്രവർത്തനത്തിനു നേതൃത്വം കൊടുത്ത ഇന്ദ്രേശ്വർ ബറുവ,ലളിത് ബറുവ എന്നീ ഗ്രാമീണർക്ക് പിന്നീട് മൊറാർജി ദേശായി രണ്ടു സൈക്കിളുകൾ സമ്മാനമായി നൽകി). 

 

ആ ദുരന്തവാർത്ത ഡൽഹിയിലെത്തിക്കുകയായിരുന്നു അടിയന്തര കർത്തവ്യം.എട്ടു കിലോമീറ്റർ അകലെ ഒരു കരസേനാകേന്ദ്രമുണ്ടെന്ന് ഗ്രാമീണർ പറഞ്ഞറിഞ്ഞു. “കണ്ണിൽ കുത്തിയാൽ കാണാത്ത ഇരുട്ടിൽ ഞാനും സ്വാമിയും അങ്ങോട്ട് നടന്നു. നാട്ടുകാർ വഴികാട്ടികളായി.സൈനിക പോസ്റ്റിലെത്തിയപ്പോൾ,അന്ന് ഡ്യൂട്ടിയിലുണ്ടായിരുന്നത് മലയാളിയായ ഹവിൽദാർ മാത്യുവായിരുന്നു. “സ്വാമി കാര്യങ്ങൾ വിസ്തരിച്ച് പറഞ്ഞു.അദ്ദേഹം നല്‍കിയ ഒട്ടേറെ നമ്പറുകളിലേക്ക് ട്രങ്ക് കാളുകള്‍ ബുക്ക് ചെയ്തു.ഞാന്‍ ഒരൊറ്റ നമ്പർ മാത്രമായിരുന്നു നൽകിയത്.അതായിരുന്നു ആദ്യം കിട്ടിയത്.അപ്പോള്‍ സമയം രാത്രി പത്തേ മുക്കാല്‍ കഴിഞ്ഞിരുന്നു.ഡല്‍ഹി ന്യൂസ് റൂമില്‍ വിളിച്ച്, ന്യൂസ് എഡിറ്റർ പ്രഭാകർ മിശ്രയെ ആ  ദുരന്തവാര്‍ത്ത അറിയിച്ചു.11 മണിയുടെ ഇംഗ്ലീഷ് ബുള്ളറ്റിനിലൂടെ ലോകം ആ വാര്‍ത്ത അറിഞ്ഞു”. 

സ്കൂപ്പ് കൈവിട്ടുപോയ സങ്കടവും രോഷവുമായി  എന്തൊക്കെയോ പുലമ്പിക്കൊണ്ട് സാമി ഫോൺ കിട്ടാൻ വീണ്ടും ശ്രമിച്ചു.പക്ഷേ,അഞ്ചാറു മിനിറ്റ് കഴിഞ്ഞപ്പോൽ അത് നിശബ്ദമായി.ഏറെക്കഴിഞ്ഞ് അദ്ദേഹം ഡൽഹി  ഓഫീസിൽ വാർത്ത വിളിച്ചുപറയാൻ തുടങ്ങവെ അവർ പറഞ്ഞു;ഞങ്ങൾ ആകാശവാണിയെ ഉദ്ധരിച്ച് വാർത്ത കൊടുത്തിട്ട് കുറെ നേരമായി.  

-ചരിത്രത്തില്‍ ഇടം നേടിയ ആ ന്യൂസ്ബ്രേക്ക് ,ഗോവിന്ദൻകുട്ടിക്ക് കിട്ടിയത് ,ജീവൻ നഷ്ടപ്പെടാത്തതു കൊണ്ടുമാത്രമായിരുന്നില്ല. “എല്ലാം ആകസ്മികം.ആ ദുരന്തവാർത്ത ആദ്യം ലോകത്തെ അറിയിക്കായത് അനുകൂലസാഹചര്യങ്ങൾ തുണച്ചതുകൊണ്ടായിരുന്നു.അന്ന്,ഞാൻ ചെളിയില്‍ വീണുകിടന്നിരുന്നുവെങ്കിലോ,മാത്യു സന്മനസ് കാടിയിരുന്നില്ലെങ്കിലോ..” 

ഒരു ദിവസത്തെ  ആശുപത്രിവാസത്തിനു ശേഷം ഡൽഹിയിൽ തിരിച്ചെത്തി.”മരിക്കാതിരുന്നതിൻ അനുമോദനം പറയാൻ കുറെപ്പേർ വിമാനത്താവളത്തിൽ തിങ്ങിക്കൂടിയിരുന്നു.ഇനിയും മരിച്ചിട്ടില്ലാത്തതിൻ്റെ സന്തോഷം പങ്കുവയ്ക്കാൻ അവസരം നൽകാതെ ന്യൂസ് ഡയറക്ടർ എസ്.സി ഭട്ട് എന്നെ ഓഫീസിലേക്ക് കടത്തിക്കൊണ്ടുപോയി.ദൂരദർശൻ്റെ ന്യൂസ് സ്റ്റുഡിയോയിൽ ,വാർത്താബുള്ളറ്റിനിൽ തൽസമയ സംപ്രേഷണത്തിൽ,വിമാനാപകടത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രതിമ പുരിയുടെ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് മറുപടി നൽകി”.  

പിന്നെ റേഡിയോയിലും മറ്റും അഭിമുഖങ്ങൾ,ആഖ്യാനങ്ങൾ.ആ വാര്‍ത്ത കെ. ഗോവിന്ദൻ കുട്ടിയെ ദേശീയമാദ്ധ്യമരംഗത്ത് ശ്രദ്ധേയനാക്കി.അങ്ങനെയാണ് സുഹൃത്തായ ദി ഇന്ത്യന്‍ എക്സ്പ്രസിന്റെ കേരളത്തിലെ ചീഫ് എസ്.കെ അനന്തരാമന്‍ അദ്ദേഹത്തെ ആ പത്രത്തിലേക്ക് ക്ഷണിക്കുന്നത്.  പത്രത്തിൻ്റെ ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ഒരേയൊരു സ്പെഷ്യൽ കറസ്പോണ്ടൻ്റായി അദ്ദേഹം തിരുവനന്തപുരത്ത് ജോലിചെയ്യുന്ന കാലത്ത് ആകാശവാണിയുടെ ‘സ്പോട്‌ലൈറ്റ്’ പരിപാടിയിൽ അദ്ദേഹത്തെക്കൊണ്ട് ഗോവിന്ദൻകുട്ടി സ്ക്രിപ്റ്റുകൾ എഴുതിച്ചിരുന്നു. “കുറഞ്ഞ വാക്കുകളിൽ നർമ്മം ചാലിച്ചെഴുതിയിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ലേഖനങ്ങൾ വായിക്കാനും കേൾക്കാനും ഒരുപോലെ ഇമ്പമായിരുന്നു.രണ്ട് വിരൽകൊണ്ട് അതിവേഗമായിരുന്നു ടൈപ്റൈറ്ററിൽ, മണി-മണി പോലത്തെ ഇംഗ്ളീഷിൽ അദ്ദേഹം റിപ്പോർട്ടുകൾ അടിച്ചിരുന്നത്.മുഖ്യ പത്രാധിപന്മാരായി വന്ന പലരെക്കാളും ആ സ്ഥാനത്തിൻ അർഹനായിരുന്നു, അദ്ദേഹം. പക്ഷേ, ഫോർട്ട്കൊച്ചി കൽവത്തിയിലെ മീൻ മണക്കുന്ന ഓഫീസായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിനു പഥ്യം ”. 


സർക്കാർ ജോലി ഉപേക്ഷിച്ച്, ഒട്ടും സുരക്ഷിതമല്ലാത്ത  പത്രപ്രവർത്തനരംഗം തെരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിൽ സഹപ്രവർത്തകർക്കുള്ള ആശങ്ക അനന്തരാമനെ അറിയിച്ചു. “തന്നെ പുറത്താക്കിയിട്ടേ അവർ ഗോവിന്ദൻകുട്ടിയെ പുറത്താക്കൂ എന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.ആ വാക്കിൻ്റെ,അതിൻ്റെ മാത്രം ബലത്തിലാണു ഞാൻ  ജോലി രാജിവച്ചത്”. 

  1970ൽ കേന്ദ്ര ഇൻഫർമേഷൻ‍ സർവീസിൽ‍ ഉദ്യോഗസ്ഥനായി, ഡൽഹി പ്രസ് ഇർഫർമേഷൻ‍ ബ്യൂറോയിൽ‍ നിന്നായിരുന്നു  കെ. ഗോവിന്ദൻകുട്ടിയുടെ തുടക്കം. അധികം വൈകാതെ തന്നെ കോഴിക്കോട് ആകാശവാണി വാര്‍ത്താവിഭാഗത്തില്‍ സബ് എഡിറ്ററായി എത്തി.ഹ്രസ്വമെങ്കിലും ചരിത്രപരമായി പ്രാധാന്യമുള്ളതാണ്  അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ആകാശവാണിക്കാലം.അത് 1979 വരെയെ നീണ്ടുനിന്നുള്ളൂ. 

ഒരു ഫ്രഞ്ച് പാതിരിയുടെ ഉടമസ്ഥതയിലായിരുന്ന പഴയ കെട്ടിടത്തിലായിരുന്നു, കോഴിക്കോട്ടെ ആകാശവാണി.പഴമയുടെ അവശിഷ്ടമായി കൈകൊണ്ട് പങ്ക വലിക്കുന്നതിന് സ്ഥാപിച്ചിരുന്ന ഒരു കപ്പി മുറിയിലുണ്ടായിരുന്നു. 

“പത്രപ്രവര്‍ത്തനത്തില്‍ എനിക്ക്  മുന്‍പരിചയമോ പരീശീലനമോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല”.അക്കാലത്ത് പെരുന്ന കെ.എന്‍.നായർ , പി.സി.സി.രാജ ,ഡി.പ്രതാപചന്ദ്രൻ എന്നിവർ അസിസ്റ്റന്റ് ന്യൂസ് എഡിറ്റർമാരായിരുന്നു ; പി.ചന്ദ്രശേഖരന്‍ കറസ്പോണ്ടന്റും. "കേരളത്തിലെ കോണ്‍ഗ്രസിന്റെ ചരിത്രമാദ്യമായി ആധികാരികമായി എഴുതിയ പെരുന്ന, കെ.കരുണാകരനോടൊപ്പം ,തേക്കിൻകാട് മൈതാനത്ത് പോസ്റ്ററൊട്ടിച്ചുനടന്ന് രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനം നടത്തിയയാളാണ്. സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിൽ പങ്കെടുത്ത്,നിരോധനാജ്ഞ ലംഘിച്ച് തിരുവനന്തപുരത്ത് പ്രകടനം നടത്തിയതിന് ജി.രവീന്ദ്ര വർമ്മയ്ക്കൊപ്പം അദ്ദേഹം അറസ്റ്റുചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്”. പിന്നീട്, ദീനബന്ധുവിൻ്റെ എഡിറ്ററായി മാധ്യമരംഗത്തെത്തിയ അദ്ദേഹം ആ സംഭവങ്ങളൊക്കെ സംഭാഷണങ്ങളിൽ വിവരിക്കുമായിരുന്നു. 

നിലീന എബ്രഹാമുമായി ചേർന്ന്  കുറെ ബംഗാളി നോവലുകൾ മലയാളത്തിലേക്ക് തർജ്ജമ ചെയ്ത പ്രതാപചന്ദ്രൻ അതിവിദഗ്ദ്ധനായ,ധിഷണാശാലിയായ എഡിറ്ററായിരുന്നു.“എനിക്കൊരു ഗുരുവുണ്ടെങ്കിൽ,അത് അദ്ദേഹമാണ്.അദ്ദേഹം കോപ്പിയിൽ ഒന്ന് കോറിയാൽ,എഴുതിയ വാക്ക് പൊന്നാകുമെന്ന് ഞാൻ പറയുമായിരുന്നു”. അടിയന്തരാവസ്ഥക്കാലത്ത് സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തെ സെൻസർ ഓഫീസറായി നിയമിച്ചു.അപ്പോഴും ആകാശവാണിയിൽ തന്നെയായിരുന്നു,ഓഫീസ്. നാൽപ്പത്തിരണ്ടാം വയസ്സിൽ,പെട്ടെന്നുണ്ടായ അസുഖത്തെത്തുടർന്ന് പ്രതാപചന്ദ്രൻ അന്തരിച്ചു.വലിയ ആഘാതമായിരുന്നു,അത്. “ഞാൻ ആദ്യം എഴുതിയ മരണക്കുറിപ്പ് ,ഞാൻ കണ്ട ഏറ്റവും നല്ല ആ കോപ്പി എഡിറ്ററെക്കുറിച്ചായിരുന്നു”.  

 അന്ന്  എ.പി അച്യുതൻകുട്ടി, ജയലക്ഷ്മി തുടങ്ങിയവർ വാർത്താവായനക്കാരായിരുന്നു.“ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ‍ രാജയും ഞാനും വാർത്ത വായിച്ചിരുന്നു''.  

കോഴിക്കോട് നിന്ന് ഗോവിന്ദൻകുട്ടി ഐസ്വാളിലേക്ക് മാറ്റി നിയമിക്കപ്പെട്ടു. “പേടിച്ചുവിറച്ച്, എന്റെ  ആദ്യ വിമാനയാത്ര അങ്ങോട്ടേയ്ക്കായിരുന്നു-കൊൽക്കത്തയിൽ നിന്ന് സിൽച്ചർ വഴി.അവിടെ, ആകാശവാണിയുടെ ന്യൂസ് യൂണിറ്റ് തുടങ്ങുന്നത് ഞാനാണ് .ഭാഷ അറിയാത്ത എന്നെ സഹായിക്കാൻ‍ മിസോ യുവതികളുണ്ടായിരുന്നു”.  

പട്ടിയിറച്ചി തിന്നുന്ന ആ നാട്ടിലെത്തിയ , ശുദ്ധ വെജിറ്റേറിയനായ ഗോവിന്ദൻകുട്ടിയോട് സഹപ്രവർത്തകയായ പെൺകുട്ടി പറഞ്ഞു;“എനിക്ക് ഏറ്റവുമിഷ്ടം ആനയിറച്ചിയാണ്. അസമിൽ നിന്ന് ,കറുത്ത് ഉരുണ്ട്,വലിയ പന്തുപോലെ അത് വരും”.  

പിന്നെ,മിസോറാമിൽ നിന്ന് തിരുവനന്തപുരത്ത് അസിസ്റ്റന്റ് ന്യൂസ് എഡിറ്ററായെത്തി.

“അന്ന്, സ്റ്റാഫ് അനൗൺസറായിരുന്ന പി.പത്മരാജൻ‍ വാർത്ത വായിച്ചിരുന്നു.തെളിച്ചമുള്ള ശബ്ദവും സ്ഫുടമായ ഉച്ചാരണവുമുണ്ടായിരുന്നു,സുന്ദരനായ അദ്ദേഹത്തിന്”.അവിടെ നിന്നായിരുന്നുഗോവിന്ദൻകുട്ടി  ഡൽഹിയിൽ  എത്തിയത്.  

1979 മാർച്ച് 22ന്   അദ്ദേഹം ആകാശവാണി വിട്ട്,ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസിന്റെ  ഡൽഹി ബ്യൂറൊയിൽ ചേർന്നു - റോവിങ്ങ് കറസ്പോണ്ടന്റായി. അന്ന് എസ്. മുൾഗാവ്ക്കറായിരുന്നു പത്രാധിപർ.മൂന്നു പതിറ്റാണ്ടിലേറെ നീണ്ടുനിന്ന ഇംഗ്ലീഷ് മാദ്ധ്യമപ്രവര്‍ത്തനം തുടങ്ങുന്നതങ്ങനെ.പിന്നെ ഫൈനാന്‍ഷ്യല്‍ എക്സ്പ്രസ്, ഇന്ത്യ ടുഡേ,ദ പയനീയര്‍ പത്രങ്ങളിലും അദ്ദേഹം  പ്രവര്‍ത്തിച്ചു.  

ഇന്ത്യാചരിത്രത്തിലെ അവിസ്മരണീയമായ ഒരു സംഭവത്തിന്  സാക്ഷ്യം വഹിച്ചുകൊണ്ടായിരുന്നു, ഇന്ത്യൻ  എക്സ്പ്രസിലെ തുടക്കം.ആദ്യ ദിവസം പാർലമെൻ്റിൽ എത്തിയപ്പോൾ ഇരു സഭകളിലും ലോക് നായക് ജയപ്രകാശ് നാരായണന്  ആദരാഞ്ജലി അർപ്പിച്ചുകൊണ്ടുള്ള ചരമോപചരപ്രസംഗങ്ങൾ നടക്കുകയായിരുന്നു.കോൺഗ്രസിനെ പുറത്താക്കി അധികാരത്തിൽ വന്ന ജനതാപാർട്ടിയുടെ മുഖ്യ ശില്പിയായ ജെ.പി അടിയന്തരാവസ്ഥയിലെ ജയിൽവാസത്തെത്തുടർന്ന്  വൃക്കരോഗത്തിന്  ചികിൽസയിലായിരുന്നു.മുംബൈയിലെ ഒരു ആശുപത്രിയിൽ അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചെവെന്ന വാർത്ത എത്തിയിട്ട്  അധിക നേരമായിരുന്നില്ല.പ്രധാനമന്ത്രി പ്രസംഗിക്കുമ്പോൾ ശബ്ദമിടറിയതായി തോന്നി.അപ്പോൾ പ്രസ് ഗാലറിയിൽ നിന്ന് ആകാശവാണിയിലെ സീനിയർ സഹപ്രവർത്തകനായിരുന്ന കെ.എസ് ഛെത്രി അസ്വസ്ഥനായി പുറത്തേക്ക് പോയി.പിന്നാലെ പുറത്തേക്കിറങ്ങിയ പത്രലേഖകരിലാരോ അടക്കം പറഞ്ഞു;ജെ.പി മരിച്ചിട്ടില്ല!  

അപ്പോഴേക്കും പാർലമെൻ്റ് അനുശോചനം നടത്തി പിരിഞ്ഞു.ആ വാർത്ത വന്ന വഴി ദുരൂഹമായിരുന്നു. ജെസ് ലോക് ആശുപത്രിയിൽ നിന്ന് എങ്ങനെ തെറ്റായ ഈ വാർത്ത വന്നു അന്ന് ആർക്കും മനസ്സിലായില്ല. 

 ആകാശവാണിയിലായിരിക്കെ, 1978ൽ പട്നയിൽ മൂന്നാഴ്ച താമസിച്ച് ജെ.പിയുടെ ആരോഗ്യനില ഗോവിന്ദൻകുട്ടി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തിരുന്നു.അന്ന് അദ്ദേഹം അതീവ ഗുരുതരാവസ്ഥയിലായിരുന്നു.മണിക്കൂറുകൾ നീണ്ട ഡയാലിസിസിലൂടെ ജീവൻ നിലനിർത്തിപ്പോരുകയായിരുന്നു,അദ്ദേഹം.അവിടെച്ചെന്നപ്പോൾ,ജെ.പിയുടെ വിശ്വസ്ഥനായ സഹായിയെ പരിചയപ്പെട്ടു-മാന്നാർകാരനായ മാത്യു. “ഡോ. സി.പി താക്കൂറിനോടൊപ്പം ദിവസം മൂന്നുനേരമെങ്കിലും ഞാൻ അദ്ദേഹത്തെ കാണുമായിരുന്നു. മണിക്കൂറുകൾ നീണ്ട ഡയാലിസിസിനിടയിലും ഏറെ വിലപ്പെട്ട രോഗിയെ നോക്കിനിൽക്കാൻ മാത്യു എന്നെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോയി”.

 ദേശീയ,സംസ്ഥാന രാഷ്ട്രീയത്തെ പിടിച്ചുലച്ച ഒട്ടേറെ വാർത്തകൾ മൂന്നര പതിറ്റാണ്ട് നീണ്ടുനിന്ന ഗോവിന്ദൻ കുട്ടിയുടെ പത്രജീവിതത്തിലുണ്ട്.അതിലൊന്ന് കിട്ടിയത് തികച്ചും യാദൃച്ഛികമായി. അന്ന് എസ്.എഫ്.ഐ നേതാവായിരുന്ന എൻ.പി ചെക്കുട്ടി ഒരു സമ്മേളനത്തിൽ പങ്കേടുക്കാൻ ഡൽഹിയിലെത്തി. “ ഞാൻ ദേശാഭിമാനി ബ്യൂറോയിലിരിക്കുമ്പോൾ അവിടെയെത്തിയ അദ്ദേഹം ഒരു പുസ്തകത്തിൻ്റെ അന്വേഷണത്തിലായിരുന്നു.അടിയന്തരാവസ്ഥയെയും ഇന്ദിരാഗാന്ധിയെയും ന്യായീകരിച്ച്,രണ്ട് റഷ്യൻ ചരിത്രകാരന്മാർ എഴുതിയ പുസ്തകം സി.പി.ഐയുടെ പ്രസിദ്ധീകരണശാലയായ പീപ്പിൾസ് പബ്ളിഷിങ്ങ് ഹൗസായിരുന്നു ഇറക്കിയത്.സി.പി.ഐ നയം മാറ്റി,ഇന്ദിരയെ തള്ളിക്കളഞ്ഞ സമയമായിരുന്നു,അത്.അതിനാൽ പുസ്തകം അവർ പിൻവലിച്ചെന്ന സംശയവും ചെക്കുട്ടിക്കുണ്ടായിരുന്നു”. 

 അജയ് ഭവനിലും ന്യൂ ഏജിലും തെരഞ്ഞ് ആ പുസ്തകം ഗോവിന്ദൻകുട്ടി കണ്ടെടുത്തു. പുസ്തകത്തിൻ്റെ വിൽപ്പന നിർത്തിയതായി പ്രസിദ്ധീകരണശാലയിൽ അന്വേഷിച്ച് ഉറപ്പു വരുത്തി.’സി.പി.ഐ ഇന്ദിരാസ്തുതി പിൻവലിക്കുന്നു’ എന്ന ഒന്നാം പേജ് വാർത്ത പത്രത്തിൽ വന്നപ്പോൾ മാത്രമായിരുന്നുപാർട്ടിക്കാർക്ക്  കാര്യം പിടികിട്ടിയത്. “അടിയന്തരാവസ്ഥയിൽ ജോലിപോയി നാടുവിടേണ്ടിവന്ന പത്രാധിപർക്ക് ആ റിപ്പോർട്ട് ഏറെ ഇഷ്ടമായി.എഡിറ്റോറിയൽ യോഗത്തിൽ അദ്ദേഹം എന്നെ അഭിനന്ദിച്ചു”.

 സി.പി.ഐ, കോൺഗ്രസ് ബന്ധം ഉപേക്ഷിച്ച്  ഇടതുപക്ഷത്തേക്ക് പോകുന്നതിനെ പാർട്ടി ചെയർമാൻ എസ്.എ ഡാങ്കെയും കെ.കല്യാണസുന്ദരവും എതിർത്തു. മുംബൈയിലായിരുന്ന ചെയർമാൻ പാർട്ടി ജനറൽ സെക്രടറിയുടെ നിലപാടുകളെ തള്ളി,ഇന്ദിരാഗാന്ധിയെ പിന്തുണച്ചുകൊണ്ട് പ്രസ്താവനകളിറക്കി നേതൃത്വത്തെ വെട്ടിലാക്കി.ആർ.കെ ഗാർഗ്ഗും  മൊഹിത് സെന്നും ഡാങ്കെ പക്ഷത്തായിരുന്നു.അന്ന് എ.ഐ.ടി.യു.സി  ജനറൽ സെക്രടറിയായിരുന്ന കെ.ജി ശ്രീവാസ്തവയും ചെയർമാൻ്റെ ഒപ്പമായിരുന്നു.നിർണ്ണായകമായ ഒരു കേന്ദ്ര നിർവ്വാഹകസമിതി യോഗത്തിന്  ഡാങ്കെ ഡൽഹിയിലെത്തി. ഒരു ബദൽ രേഖ അവതരിപ്പിക്കാനായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ നീക്കമെന്ന് സൂചന കിട്ടി.അതീവ രഹസ്യമായിരുന്നു ആ നീക്കം.പക്ഷേ,അത് ചോർത്തിക്കിട്ടാൻ ഇടയുണ്ടെന്ന് ശ്രീവാസ്തവയുമായും ഗാർഗ്ഗുമായും സംസാരിച്ചപ്പോൾ തോന്നി.അതോടെ ആവേശം കയറി.ആനന്ദ് ബസാർ പത്രികയുടെ  ലേഖകൻ തരുൺ ഗാംഗുലിയും ഒപ്പമുണ്ടായിരുന്നു. 

  “ശ്രീവാസ്തവ ഞങ്ങളെ,ഡാങ്കെ താമസിക്കുന്ന  ഹോട്ടലിലെത്തിച്ചു.ആളറിയാതിരിക്കാൻ വായ് മുഴുവൻ മൂടിക്കെട്ടിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം വന്നത്”.ഡാങ്കെയ്ക്കൊപ്പം മകൾ  റോസ ദേശ്പാണ്ടെയുമുണ്ടായിരുന്നു.അദ്ദേഹത്തിന്  പേടിയൊന്നുമുള്ളതായി തോന്നിയില്ല.                          “കാരണം,അദ്ദേഹത്തിന്  നഷ്ടപ്പെടാൻ ചങ്ങലപോലും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.ഞങ്ങളുടെ ദുരുദ്ദേശ്യത്തെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ചിരിച്ചു”.ബദൽ രേഖ നൽകാൻ അദ്ദേഹം റോസയോട് ആംഗ്യം കാണിച്ചു.രേഖയുടെ രണ്ടു കോപ്പി കിട്ടി.അടുത്ത ദിവസം രണ്ടു പത്രങ്ങളിലും വലിയ പ്രാധാന്യത്തോടെ ഡാങ്കെയുടെ ബദൽ  രേഖ അച്ചടിച്ചുവന്നു.

ബാക്കിയെല്ലാം ചരിത്രം.പാർട്ടി വിരുദ്ധപ്രവർത്തനത്തിൻ്റെ പേരിൽ ഡാങ്കെയും റോസയും പുറത്താക്കപ്പെട്ടു.പിന്നാലെ മൊഹിത് സെന്നും.

  പാർട്ടി പരിപാടിയും ഭരണഘടനയും മാറ്റി എഴുതാൻ നേതൃത്വം നിയോഗിച്ചത് എൻ.ഇ ബലറാമിനെയായിരുന്നു.സന്യാസമുപേക്ഷിച്ച് കമ്യൂണിസ്റ്റായ അദ്ദേഹം അന്ന് രാജ്യസഭാംഗമായിരുന്നു.താമസം വിതൽഭാായ് പട്ടേൽ ഹൗസിൽ.കമ്യൂണിസത്തെ ജനാധിപത്യവൽക്കരിക്കണമെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ നിലപാട്.പക്ഷേ ,അദ്ദേഹമൊന്നും വിട്ടുപറഞ്ഞില്ലങ്കിലും വിടാതെ പിൻതുടർന്നു.ഉച്ചഭക്ഷണത്തിന്  ശേഷം നാട്ടുവർത്തമാനങ്ങൾ പറഞ്ഞിരിക്കെ, ഗോവിന്ദൻകുട്ടി വിഷയം വീണ്ടുമെടുത്തിട്ടു.പാർട്ടി അച്ചടക്കത്തിന്റെ  പേരിൽ നടന്നുവരുന്ന കൊള്ളരുതായ്മകളെപ്പറ്റി പറഞ്ഞ്, ബലറാം ശബ്ദമുയർത്തി. “ കൈയ്യും കാലും വായുവിൽ എറിഞ്ഞുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം ക്ഷുഭിതനായി.പാർട്ടി ജനറൽ സെക്രടറിയുടെ  സ്വേച്ഛാധിപത്യത്തിൻ്റെ മറ്റൊരു പേരാണു  ഡെമോക്രാറ്റിക് സെൻട്രലിസം.ഇതാണു വില്ലൻ.വെച്ചേക്കില്ലതിനെ. ഇതവസാനിപ്പിച്ചാലെ പാർട്ടിയിൽ പ്രാണവായു കടക്കൂ”. 

 

ബലറാം സമർപ്പിച്ച പുതുക്കിയ പാർട്ടിപ്പരിപാടിയും ഭരണഘടനയും ചർച്ച ചെയ്യാൻ 1992 ഏപ്രിലിൽ ഹൈദരാബാദിൽ പാർട്ടി കോൺഗ്രസ് ചേർന്നപ്പോൾ,അവ സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടില്ല.ഇന്ദ്രജിത് ഗുപ്തയ്ക്ക് പിന്നാലെ പുതിയ ജനറൽ സെക്രട്ടറിയാകുമെന്ന് കരുതിയിരുന്ന ബലറാം അനഭിമതനായി.1994 ജൂലൈയിൽ അദ്ദേഹം മരിച്ചു. രണ്ടു വർഷത്തിനുശേഷം എ.ബി ബർധൻ ജനറൽ സെക്രട്ടറിയായി.  

 

രാജീവ് ഗാന്ധി കൊല്ലപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് നടന്ന തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ജയിച്ച് ,1991ജൂൺ 21 ന് പി.വി നരസിംഹറാവു പ്രധാനമന്ത്രിയായി. രാഷ്ട്രീയം ഉപേക്ഷിച്ച് ഒതുങ്ങിക്കൂടിയിരുന്ന അദ്ദേഹം അതോടെ ഊർജ്ജസ്വലനായി.ആളിക്കത്തിയ വിവാദങ്ങളുടെ കാലമായിരുന്നു,അത്. അദ്ദേഹത്തിന്  ഓഹരിദല്ലാൾ ഹർഷദ് മേത്ത ,ഒരു കോടി രൂപ കൈക്കൂലിയായി നൽകിയെന്ന ഞെട്ടിക്കുന്ന വാർത്ത ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസിൽ വന്നത് പ്രകമ്പനം സൃഷ്ടിച്ചു. ഓഹരി കുംഭകോണത്തിൽ സാമ്പത്തിക തിരിമറിക്ക് കേസിൽ അകപ്പെട്ട അയാൾ അതിൽ നിന്ന് രക്ഷപെടാൻ ഒരുകോടി രൂപ , വ്യവസായിയായ ഒരു രാജ്യസഭാംഗത്തിനൊപ്പം, പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ ഔദ്യോഗിക വസതിയിലെത്തി, സ്യൂട്ട്കേസിലാക്കി റാവുവിനു നൽകി.അദ്ദേഹം അതിൽ തൊട്ട് അനുഗ്രഹിച്ചു എന്നായിരുന്നു വാർത്ത.  

-അത് എഴുതിയത് കെ.ഗോവിന്ദൻകുട്ടി.അന്ന് പത്രാധിപർ പ്രഭു ചാവ്ള. “ഇന്ത്യ ടുഡേയിൽ നിന്നുവന്ന അദ്ദേഹം ഭാരതീയ ജനതാപാർട്ടിക്കാരനായിരുന്നു.എല്ലാ നേതാക്കളുമായും അടുപ്പം പുലർത്തിയിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിൻ നരസിംഹ രാവുവിനോട് ആദ്യം വലിയ അടുപ്പവും ആദരവുമായിരുന്നു. പിന്നെ  എങ്ങനെയോ തെറ്റി”.ഒരു ഞായറാഴ്ച  ന്യൂസ് റുമിലെത്തിയപ്പോൾ മുംബൈയിൽ നിന്ന് ചാവ്ള വിളിച്ചു-ഒരു കിടിലൻ വാർത്തയുമായി വരുന്നുണ്ട്.കാത്തിരിക്കണം. 

“കേട്ടറിഞ്ഞ വിവരമായിരുന്നു,അത്.ആരോ പറഞ്ഞു;പ്രഭു കേട്ടു.ഞാൻ കഥയായി കൊരുത്തെടുത്തു.തന്നെത്തന്നെ നാണം കെടുത്താവുന്ന ഒരു നുണ,രാഷ്ട്രീയ ലാഭം ഉണ്ടാകാമെങ്കിൽ പോലും ഒരു എഡിറ്ററും തൻ്റെ പത്രത്തിൽ തള്ളിക്കേറ്റുകയില്ലല്ലോ.പ്രധാനമന്ത്രി പണപ്പെട്ടി തൊട്ടനുഗ്രഹിച്ചെന്ന് എഴുതിയാൽ വാർത്തയുടെ വിശ്വാസ്യത കുറയുമെന്ന് ഞാൻ വാദിച്ചെങ്കിലും മുംബൈയിലെ ഒരു പ്രമാണി നൽകിയ വാർത്ത സത്യം തന്നെയെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു”. 

രാജ്യത്തെ പിടിച്ചുലച്ച ആ വാർത്തയിൽ ബ്യൂറോ ചീഫായ ദേവ് സാഗർ സിങ്ങിന്  സംശയമുണ്ടായി.പത്രാധിപർ പങ്കെടുത്ത യോഗത്തിൽ അദ്ദേഹം ഗോവിന്ദൻകുട്ടിയോട് ചോദിച്ചു, “ഇതിനൊക്കെ വല്ല തെളിവുമുണ്ടോ?”. എല്ലാറ്റിൻ്റെയും വീഡിയോ റാം ജത് മലാനിയുടെ കൈയിലുണ്ടെന്ന് അദ്ദേഹം പ്രഖ്യാപിച്ചു.വിവാദങ്ങൾ കത്തിപ്പടർന്നപ്പോഴും നരസിംഹറാവു മൗനം പാലിച്ചു. “എന്തിലും കുലുങ്ങാത്തയാളായിരുന്നു,റാവു.കൊടുങ്കാറ്റ് വരുമ്പോൾ,അതിനെ അതിൻ്റെ വഴിക്ക് അടിച്ചുപോകാൻ വിടുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ജീവിതതന്ത്രം”. ജത് മലാനിക്കൊപ്പം പത്രസമ്മേളനം നടത്തിയ ഹർഷദ് മേത്ത ആരോപണങ്ങൾ ആവർത്തിച്ചു. 

പക്ഷേ,മേത്ത സ്യൂട്ട്കേസുമായി പോയ സമയത്ത് റാവു, പുറത്ത് ഒരു ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുക്കുകയായിരുന്നുവെന്ന വിശ്വസനീയമായ വിശദീകരണം പുറത്തുവന്നു.അപ്പോൾ ബ്യൂറോ ചീഫ് ഗോവിന്ദൻകുട്ടിയോട് ചോദിച്ചു, “നമ്മൾ കബളിപ്പിക്കപ്പെട്ടു;അല്ലേ?” 

പക്ഷേ,അത് സമ്മതിയ്ക്കാൻ പത്രാധിപർ ഒരുക്കമല്ലായിരുന്നു. ‘നമ്മൾ മാത്രമല്ലല്ലോ,രാജ്യം മുഴുവൻ കബളിപ്പിക്കപ്പെട്ടില്ലേ?’ എന്നായിരുന്നു പ്രഭു ചാവ്ള ചോദിച്ചത്.  

അക്കാലത്ത് താൻ ‘വാക്കുകൾ കൂട്ടിയെഴുതുന്ന കിടാവ്’ മാത്രമായിരുന്നുവെന്ന്  ഗോവിന്ദൻ കുട്ടി ആത്മഹാസത്തോടെ ഒരു ലേഖനത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.  

പ്രധാനമന്ത്രി പി.വി.നരസിംഹറാവുവുമായി ശത്രുതയിലായി ,തെരഞ്ഞെടുപ്പുകളെല്ലാം മാറ്റിവയ്ക്കുന്ന ദൂരവ്യാപകമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങളുണ്ടാക്കിയ ഒരു ഉത്തരവ് തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണറായ ടി.എൻ ശേഷൻ‍ പുറത്തിറക്കി. ആ സമയത്തായിരുന്നു,അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട് സംസാരിക്കാൻ ഗോവിന്ദൻകുട്ടി നിയോഗിക്കപ്പെട്ടത്.“പ്രശ്നങ്ങളോട് ഓവർ‍ റിയാക്ട് ചെയ്യുന്ന സ്വഭാവം.അധൃഷ്യൻ.ആർക്കും അങ്ങനെ സമീപിക്കാൻ കഴിയാത്ത വ്യക്തിത്വം.ആദ്യമായി കണ്ടപ്പോൾ എന്നെ അളക്കുന്ന മട്ടിലായിരുന്നു പെരുമാറ്റം”. 

അദ്ദേഹത്തിന്, എന്തുകൊണ്ടോ,ഗോവിന്ദൻകുട്ടിയെ ഇഷ്ടമായി.തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ചെലവിന്റെ കണക്ക് കൊടുക്കാത്തവരെയും ക്രമത്തിലധികം ചെലവാക്കുന്നവരെയും അയോഗ്യരാക്കാൻ അദ്ദേഹം നീക്കം നടത്തി. അതാത് സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ സ്ഥിരമായി താമസിക്കുന്നവർക്ക് മാത്രമേ അവിടെനിന്ന് രാജ്യസഭാംഗങ്ങളാകാൻ പറ്റൂ എന്ന വ്യവസ്ഥയും അദ്ദേഹം കൊണ്ടുവന്നു. ഭരണാധികാരികളെയും രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളെയും ശേഷന്റെ നടപടികൾ ചൊടിപ്പിച്ചു. എങ്കിലും ജനങ്ങളുടെ പിന്തുണ അദ്ദേഹത്തിനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം കളം നിറഞ്ഞു നിൽക്കുമ്പോൾ, ഡൽഹിയിലെ പബ്ലിക്കേഷൻസ് അദ്ദേഹത്തിൻറെ ജീവചരിത്രം പ്രസിദ്ധീകരിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു കടുത്തുരുത്തിക്കാരൻ കെ. പി .ആർ നായർ ആയിരുന്നു അതിൻറെ ഉടമസ്ഥൻ'. പ്രസാധകൻ ശേഷനെ സമീപിച്ചപ്പോൾ തിരക്കിനിടയിൽ തനിക്ക് എഴുതാൻ കഴിയില്ലെന്നും ഗോവിന്ദൻകുട്ടിയെ ചുമതല ഏൽപ്പിക്കണമെന്നും അദ്ദേഹം നിർദ്ദേശിച്ചു. 

 


 ഔദ്യോഗിക വസതിയിൽ  രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ദിവസം മൂന്നു-നാല് മണിക്കൂർ ശേഷൻ തന്റെ  കഥ പറഞ്ഞു. നൂറോളം മണിക്കൂർ നീണ്ടുനിന്ന സംഭാഷണം ശബ്ദലേഖനം ചെയ്ത്, എഴുതിത്തുടങ്ങി."വീട്ടിൽ‍ ചമ്രം പിടിച്ചിരുന്നാണ് അദ്ദേഹം സംസാരിച്ചിരുന്നത്.അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൊട്ടിത്തെറികളും പൊട്ടിച്ചിരികളും ,മന്ത്രിമാരെ ഒതുക്കുന്ന രീതികളും കണ്ടു നിന്നു”.അങ്ങനെയാണ് ആ ജീവചരിത്രഗ്രന്ഥം (T.N.Seshan;An intimate story) എഴുതിയത്.  

എല്ലാ പത്രങ്ങളിലും പുസ്തകത്തെക്കുറിച്ച് വാർത്ത വന്നു. പുസ്തകപ്രകാശനത്തിനുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു .ചന്ദ്രശേഖർ, ഇന്ദ്രജിത് ഗുപ്ത,എൽ. കെ അദ്വാനി   തുടങ്ങിയവർ പ്രസംഗിക്കാമെന്ന് ഏറ്റു. പക്ഷേ, സമയമായപ്പോൾ അദ്വാനി ഒഴികെയുള്ളവർ പിൻവലിഞ്ഞു . പ്രകാശനത്തിന്റെ തലേന്ന് ചെന്നൈ ഹൈക്കോടതിയിൽ മുഖ്യമന്ത്രി ജയലളിത നൽകിയ ഹർജിയിൽ, പുസ്തകപ്രകാശനം നിരോധിച്ചു.തമിഴ്നാടിനെ താഴ്ത്തിക്കെട്ടുന്ന  പരാമർശങ്ങൾ  അതിൽ ഉണ്ടെന്നായിരുന്നു പരാതി.ആ  ഹർജി ഹൈക്കോടതിയിലെ ഒരു ജഡ്ജി ഞായറാഴ്ച ദിവസം തന്റെ  വസതിയിലാണ് കേട്ടത്. 

പക്ഷേ, പുസ്തക പ്രകാശനത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ചർച്ചയുമായി മുന്നോട്ട് പോകാൻ തീരുമാനമായി.തെക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചാരണം കഴിഞ്ഞ് എത്തിയ എൽ . കെ അദ്വാനിയെ നേരിട്ട് കണ്ടു. ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുക്കാതിരിക്കാൻ തന്റെ മേൽ സുഹൃത്തുക്കളുടെ സമ്മർദ്ദം ഉണ്ടെന്ന് അദ്ദേഹം അറിയിച്ചു.വരണം എന്ന് അദ്ദേഹത്തോട് അപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ ചടങ്ങ് തുടങ്ങുന്നതിന് 10 മിനിറ്റ് മുമ്പ് താൻ അവിടെ എത്തിയിരിക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം ഉറപ്പ് നൽകി.പ്രകാശനത്തിന് മുൻപ് തന്നെ പുസ്തകം  കടകളിൽ എത്തിയിരുന്നു. പുസ്തകത്തിന്റെ  കോപ്പികളുമായിട്ടായിരുന്നു പലരും എത്തിയത്. ചർച്ചയിൽ പുസ്തകഭാഗങ്ങൾ ഉദ്ധരിച്ച്  പലരും സംസാരിച്ചു.ചടങ്ങിൽ സംസാരിച്ച അരുൺ ഷൂരി  പറഞ്ഞു, “ഈ പുസ്തകത്തിനെതിരായ നീക്കം തകർക്കാൻ ഒറ്റ വഴിയേ ഉള്ളൂ- നിങ്ങളെല്ലാവരും പുസ്തകത്തിന്റെ  ഓരോ കോപ്പി ഇന്ന് തന്നെ വാങ്ങുക”.  

തമിഴ്നാട്ടിൽ പുസ്തകം വലിയ കോലാഹലം സൃഷ്ടിച്ചു .കരുണാനിധി, ഗോപാലസ്വാമി, ഇ. വി രാമസ്വാമിയുടെ  ഭാര്യ  തുടങ്ങിയവർ കോടതിയിലെത്തി.പുസ്തകത്തിന്റെ  കോപ്പികൾ ചിലർ കത്തിച്ചു. ചെന്നൈയിൽ സന്ദർശനത്തിനെത്തിയ ടി.എൻ ശേഷന് പ്രതിഷേധം കാരണം പകൽ മുഴുവൻ വിമാനത്താവളത്തിൽ കാത്തിരുന്ന ശേഷം ഡൽഹിക്ക് മടങ്ങേണ്ടി വന്നു.ശേഷൻ   അണ്ണാദുരൈയെ ആക്രമിച്ചു എന്നായിരുന്നു ദ്രാവിഡ പാർട്ടികളുടെ ആക്ഷേപം.വിപണിയിലുള്ള പുസ്തകം മുഴുവൻ പിൻവലിക്കാൻ ചില കോടതികൾ ഉത്തരവിട്ടു.അതോടെ, വിവാദ ഭാഗങ്ങൾ ഒഴിവാക്കി പുസ്തകം വീണ്ടും അച്ചടിച്ചു.“ആന്ധ്ര ഹൈക്കോടതിയിലായിരുന്നു ഏറ്റവും അവസാനം കേസ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. അതിന്റെ  വിധി വന്നപ്പോഴേക്കും എല്ലാവർക്കും പുസ്തകത്തിലുള്ള താല്പര്യം കുറഞ്ഞിരുന്നു”.  

രാജീവ് വധം അന്വേഷിച്ച ജെയിൻ  കമ്മീഷന് മുമ്പാകെ, പുസ്തകത്തിലെ ഒരു പരാമർശത്തിന്റെ പേരിൽ, ഗോവിന്ദൻകുട്ടിക്ക് ഹാജരാകണ്ടിയും വന്നു.രാജീവ് ഗാന്ധി വധത്തിന് പിന്നിൽ വിദേശ കരങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന ഒരു സംശയം അദ്ദേഹം പുസ്തകത്തിൽ പങ്കുവെച്ചിരുന്നു."എന്നെ ജയിൻ കമ്മീഷൻ ആറുമണിക്കൂർ വിസ്തരിച്ചു. ശേഷന് അറിയാവുന്നത് എന്തൊക്കെ എന്ന് എന്നെക്കൊണ്ട് പറയിപ്പിക്കാനായിരുന്നു ശ്രമം". കമ്മീഷന്റെ അന്വേഷണം നീണ്ടു പോയി. റിപ്പോർട്ടിൽ ഡി.എംകെയെ രാജീവ് വധവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നിരീക്ഷണം ഉണ്ടെന്ന വാർത്തകൾ പുറത്തുവന്നതോടെ ഐ.കെ ഗുജ്റാൾ മന്ത്രിസഭയ്ക്കുള്ള പിന്തുണ അവർ പിൻവലിച്ചതും ചരിത്രം."ഒടുവിൽ, കമ്മീഷൻ റിപ്പോർട്ട് പുറത്തുവന്നപ്പോൾ, അങ്ങനെ ഒരു നിരീക്ഷണവും അതിൽ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല ".  

കെ. കരുണാകൻ്റെ ജീവചരിത്രവും പിൽക്കാലത്ത് ഗോവിന്ദൻകുട്ടി എഴുതിയിട്ടുണ്ട്.ഒരു പ്രസാധകൻ ആവശ്യപ്രകാരമായിരുന്നു, അത് ."ജീവചരിത്രരചനയ്ക്കായി നീണ്ടകാലത്തെ ഗവേഷണമൊന്നും നടത്തിയില്ല.അദ്ദേഹത്തെ മുഷിപ്പിക്കുകയും ചൊടിപ്പിക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന് കണ്മഷമുണ്ടാക്കുകയും ചെയ്ത റിപ്പോട്ടുകൾ‍ ഞാൻ‍ എഴുതിയിരുന്നു.പക്ഷേ,അതൊക്കെ അദ്ദേഹം വ്യക്തിപരമായി എടുക്കുകയോ അതിൻ്റെ പേരിൽ ശത്രുത പുലർത്തുകയോ ചെയ്തില്ല.അങ്ങനെയുള്ള വിരോധം വച്ചുപുലർത്തുന്നയാളായിരുന്നില്ല,ലീഡർ". 

'ഒരിക്കൽ നിയമസഭ സമ്മേളിക്കുമ്പോൾ മുഖ്യമന്ത്രി കരുണാകരൻ ആരെയും അറിയിക്കാതെ മുംബൈയ്ക്ക് പറന്നു. സംസ്ഥാന രഹസ്യപ്പോലീസിന്റെ  ഒരു ഡി.വൈ.എസ്.പിയായിരുന്നു അത് വിളിച്ചു പറഞ്ഞത്. വിമാനത്തവളത്തിൽ അന്വേഷിച്ചപ്പോൾ, അത് സത്യമാണ് മനസിലായി. മുഖ്യമന്തിയുടെ വീട്ടിൽ വിളിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹം തൃശൂർക്കോ മറ്റോ പോയതാണെന്ന് പറഞ്ഞു.  

“വാർത്ത വന്നതോടെ വലിയ ബഹളമായി. അതിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി  അപസർപ്പക കഥകൾ ഉണ്ടായി. എം.വി. രാഘവൻ സഭയിൽ ഇത് ഉന്നയിച്ചു. ആർക്കും ഉത്തരം പറയാനുണ്ടായിരുന്നില്ല. വിവാദം കത്തിനിൽക്കേ, അന്തർധാനം ചെയ്ത വേഗത്തിൽ, ദുരൂഹതയോടെ,' ഞാൻ ഇവിടെയുണ്ട്' എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് കരുണാകരൻ സഭയിലേക്ക് ഓടി വന്നു!”  

പ്രതിപക്ഷം,പക്ഷേ, അടങ്ങിയിരുന്നില്ല ദേശാഭിമാനി  അപ്പുക്കുട്ടൻ വള്ളിക്കുന്നിനെ മുംബൈയ്ക്കയച്ച് അന്വേഷണം നടത്തി, ലേഖന പരമ്പര എഴുതി. പക്ഷേ, സംശയങ്ങൾ തീർന്നില്ല. ഏതാനും മാസങ്ങൾക്ക് ശേഷം തിരുവനന്തപുരത്തെത്തിയ പ്രധാനമന്ത്രി ഇന്ദിരാ ഗാന്ധിയോട് പത്രക്കാർ കരുണാ കരന്റെ  യാത്രയെപ്പറ്റി ചോദിച്ചു. അവർ പറഞ്ഞു:കരുണാകർജിയെ ഞാനൊരു രാഷ്ട്രീയ ആവശ്യത്തിന് പറഞ്ഞയച്ചതാണ്!അതോടെ ആ വിവാദം കെട്ടടങ്ങി.  

രാജീവ് ഗാന്ധി വധത്തിന് ശേഷം സോണിയ ഗാന്ധിയെ പ്രധാനമന്ത്രിയാക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ കരുണാകരൻ അതിനെ അനുകൂലിച്ചില്ല.അതിൻ്റെ പേരിൽ, തന്നെ ചിലർ വില്ലനാക്കാൻ നോക്കിയതായി അദ്ദേഹം ഗോവിന്ദൻകുട്ടിയോട് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.   

"അങ്ങ് കരിങ്കാലി എന്ന് അറിയപ്പെടാൻ കാരണമെന്താണ്?",ലീഡറോട് ഈ ചോദ്യം ചോദിച്ചു കൊണ്ട്,ഏഷ്യാനെറ്റിൽ ഗോവിന്ദൻകുട്ടി അവതരിപ്പിച്ചിരുന്ന 'കാഴ്ചവട്ടം' പരിപാടിയുടെ ഒരു എപ്പിസോഡ് ആരംഭിക്കാമെന്ന് പറഞ്ഞപ്പോൾത്തന്നെ പരിപാടിയുടെ പ്രൊഡ്യൂസർ എതിർത്തു. അദ്ദേഹം തട്ടിക്കയറും,കാണികൾ എതിർക്കും എന്നൊക്കെ അദ്ദേഹം ഭയന്നു. പക്ഷേ, കരുണാകരൻ ഈ ചോദ്യം കേട്ട് ചിരിച്ചു."അതും ഒരു ബഹുമതി എന്ന മട്ടിലായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പെരുമാറ്റം.തന്നെ അങ്ങനെ വിളിക്കുന്നതിൽ അദ്ദേഹം രസിക്കുക പോലും ചെയ്തിരുന്നു".  

വി.എസുമായും ഗോവിന്ദൻകുട്ടിക്ക്  ഏറെ അടുത്ത ബന്ധം ഉണ്ടായിരുന്നു."എങ്ങനെയോ അദ്ദേഹം എനിക്ക് അല്പം സ്വാതന്ത്ര്യം അനുവദിച്ചിരുന്നു എന്ന് തോന്നുന്നു.വി.എസ് പാർട്ടി സെക്രട്ടറിയായിരിക്കുമ്പോൾ, എ.കെ.ജി സെന്ററിലെ മുറിയിൽ ഏറെ നേരം സംസാരിച്ചിരിക്കുമായിരുന്നു. ഒരിക്കൽ ഇതുകണ്ട്, എം.വി രാഘവൻ അസ്വസ്ഥനായി ,ചോദിച്ചു ,"അങ്ങേരുമായി നിങ്ങൾ ഇത്രനേരം എന്താണ് സംസാരിക്കുന്നത്?" 

ഇടമലയാർ അഴിമതി കേസിൽ ബാലകൃഷ്ണപിള്ളയ്ക്ക് ശിക്ഷ വാങ്ങി കൊടുത്ത സുദീർഘമായ നിയമയുദ്ധം വി.എസായിരുന്നു നടത്തിയത്. ഇതിൽ അദ്ദേഹം ഇടപെടാൻ കാരണം ഗോവിന്ദൻകുട്ടിയായിരുന്നു. സി. പി. എം നേതാവ് വി.വിശ്വനാഥ മേനാൻ, ഒരിക്കൽ തൻ്റെ ബന്ധുവും ഇടമലയാർ പദ്ധതിയുടെ അസിസ്റ്റൻ്റ് എക്സിക്യൂട്ടീവ് എഞ്ചിനിയറും ബാലകൃഷ്ണപിള്ളയുടെ നോട്ടപ്പുള്ളിയുമായിരുന്ന വി.ജി.കെ മേനോനെ ഗോവിന്ദൻകുട്ടിയുടെ അടുത്തേയ്ക്ക് പറഞ്ഞു വിട്ടു .പദ്ധതിയിലെ അഴിമതികളെക്കുറിച്ചായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന് പറയാനുണ്ടായിരുന്നത്. പക്ഷേ, പത്രത്തിൽ കൊടുക്കാൻ വേണ്ടത്ര തെളിവുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. അതു കിട്ടും വരെ കാത്തിരിക്കുന്നതും ശരിയായി തോന്നിയില്ല. ഇക്കാര്യം വി. എസിനെ അറിയിച്ചപ്പോൾ താൻ അത് ഏറ്റെടുക്കാമെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. "മേനോൻ പറഞ്ഞ കാര്യങ്ങളെ ആസ്പദമാക്കി ഞാൻ പ്രസ്താവന തയ്യാറാക്കി. ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ് ഓഫീസിലെത്തി അത് കേട്ടെഴുതിയത് ദേശാഭിമാനി ലേഖകനായിരുന്ന എസ്.ആർ ശക്തിധരൻ". അങ്ങനെ, ഇടമലയാർ അഴിമതിയെക്കുറിച്ച് വി.എസിൻ്റെ പ്രസ്താവന വന്നു. പിന്നെയും കുറച്ചു പ്രസ്താവനകൾ കൂടി തയ്യാറാക്കിക്കൊടുത്തു. 

ഇതിനിടയിൽ ഇടമലയാർ അണക്കെട്ടിൽ നിന്ന് ടണലിലൂടെ വൈദ്യുതി നിലയത്തിലേക്ക് രഹസ്യമായി വെള്ളം തുറന്നു വിട്ടപ്പോൾ ചോർച്ച ഉണ്ടായി. ആദ്യ എഡിഷൻ പത്രം അടിക്കും മുൻപായിരുന്നു വാർത്ത കിട്ടിയത്. മന്ത്രിയുമായി ഇടഞ്ഞ കോൺട്രാക്ടർ ഗോപിയായിരുന്നു ഇത്  വിളിച്ചറിയിച്ചത്. ഒന്നു രണ്ടു ഫോൺ വിളികളിൽ, സംഭവം സത്യമെന്നറിഞ്ഞ് റിപ്പോർട്ടു ചെയ്തു.അത് വലിയ സംഭവപരമ്പരകൾക്ക് തുടക്കം കുറിച്ചു. ജസ്റ്റിസ് കെ.സുകുമാരനെ സർക്കാർ അന്വേഷണ കമ്മീഷനായി നിയമിച്ചു. അവസാനം, ഇടമലയാർ  അഴിമതിക്കേസിൽ ബാലകൃഷ്ണപിള്ള ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.  

ബദൽരേഖയുടെ പേരിൽ സി.പി.എം-ൽ നിന്ന് എം.വി രാഘവൻ പുറത്താക്കപ്പെടുമെന്ന് ആദ്യമായി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത് ഗോവിന്ദൻകുട്ടിയായിരുന്നു. കണ്ണൂർ എ.കെ.ജി സ്മാരക ആശുപത്രിക്ക് വിദേശത്തു നിന്ന് ആരോ അയച്ച വാഷിങ്ങ് മെഷീൻ തീരുവ കൊടുക്കാതെ എടുക്കാൻ സഹായിക്കണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ട് ഗോവിന്ദൻകുട്ടിയുടെ സുഹൃത്തായ കസ്റ്റംസ് അസിസ്റ്റൻ്റ് കളക്ടറെ, അദ്ദേഹം താമസിച്ചിരുന്ന ഹോട്ടലിൽ കാണാൻ എം.വി.ആ.ആറിനൊപ്പം പോയി. അതിനായി വീട്ടിൽ വരുമ്പോൾ, തൻ്റെ മേൽ നടപടി ഉണ്ടാകുമെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് ധാരണയുണ്ടായിരുന്നില്ല. പക്ഷേ, അദ്ദേഹത്തിനൊപ്പം പോയത് ,'ബൂർഷ്വാ പത്രലേഖകനുമായി പാർട്ടി രഹസ്യം പങ്കിടാൻ നക്ഷത്ര ഹോട്ടലിൽ സന്ധിച്ചതായി’ വ്യാഖ്യാനിച്ച്, അദ്ദേഹത്തിനെതിരായി പിന്നീട് അതും ഒരു കുറ്റാരോപണമായി .

 

കെ.എം മാണിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഇംഗ്ളിഷ് പുസ്തകം കെ.ഗോവിന്ദൻകുട്ടി അദ്ദേഹത്തിന് നൽകുന്നു.ഒപ്പം,പ്രസാധകനായ പി.രവീന്ദ്രൻ നായർ(ജൂൺ,2014)

ബദൽ രേഖയുടെ പേരിൽ അദ്ദേഹത്തിനെതിരെ ഇ.എം.എസിൻ്റെ നേതൃത്വത്തിൽ നീക്കങ്ങൾ നടക്കുന്ന സമയമായിരുന്നു അത്. നിർണ്ണായകമായ സംസ്ഥാന കമ്മറ്റി യോഗം നടക്കവേ, മലയാള മനോരമയിലെ കെ.ആർ ചുമ്മാർ ഓഫീസിൽ കയറി വന്ന് പറഞ്ഞു: സഹായിക്കണം. മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിക്കാരാരും എനിക്ക് വിവരമൊന്നും തരില്ല. എ.കെ.ജി സെൻ്റ്റിനു പുറത്ത് ജോയി ശാസ്താംതാപടിക്കലിനെ നിർത്തിയിട്ടുണ്ട്.

എം.വി രാഘവനും പി.വി കുഞ്ഞിക്കണ്ണനും മാത്രം പുറത്തേക്കിറങ്ങിപ്പോയതായി അദ്ദേഹം അറിയിച്ചു. ഗോവിന്ദൻകുട്ടിഎം വി ആറിനെ വിളിച്ചു. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു,"നിങ്ങൾ എഴുതിയതു പോലൊക്കെ വരാൻ പോകുന്നു. സെക്രട്ടറിയോട് ചോദിക്കിൻ". 

അപ്പോഴേക്കും എം.എൽ.എ ഹോസ്റ്റലിൽ നിന്ന് എം.മനോഹരൻ ഗോവിന്ദൻകുട്ടിയെ വിളിച്ചു. വൈദ്യുത ബോർഡിലെ സി.പി.എം യൂണിയൻ അംഗമായിരുന്ന അദ്ദേഹം മിക്ക സമയത്തും എം.എൽ എ ഹോസ്റ്റലിൽ തന്നെയായിരുന്നു താമസിച്ചിരുന്നത്. ഹോസ്റ്റലിലെത്തിയ ഉടൻ അദ്ദേഹം പി.വി കുഞ്ഞിക്കണ്ണനൊപ്പം കൂടി . അദ്ദേഹം സത്യം പറഞ്ഞു: എന്നെയും എം.വി ആറിനെയും ആറു മാസത്തേയ്ക്ക് സസ്പെൻ്റ് ചെയ്തു .അഞ്ചു പേരെ പരസ്യമായി ശാസിക്കാനും തീരുമാനിച്ചു.  

വൈകാതെ എം.വി രാഘവൻ  പാർട്ടിക്ക് പുറത്തായി പക്ഷേ ,സി.എം.പി രൂപീകരിച്ച് പൊരുതാനായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ തീരുമാനം. അദ്ദേഹം നിയമസഭയിൽ ആക്രമിക്കപ്പെട്ടപ്പോഴും. പക തീർക്കാനായി സി.പി.എം പറശ്ശിനിക്കടവിലെ സർപ്പോദ്യാനത്തിന് തീയിട്ടപ്പോഴും ഗോവിന്ദൻകുട്ടി തീവ്രമായ ഭാഷയിൽ എഴുതി."അച്ചടിയിൽ അവ രൗദ്രത പൂണ്ടു. വാർത്ത തരുകയോ വാർത്തയ്ക്ക് വിഷയമാകുകയോ ചെയ്യുന്ന ആളെന്നതിനെക്കാൾ കൂടുതൽ എന്തൊക്കെയോ ആയി, എനിക്ക് എം.വി.ആർ".പാർട്ടിക്കാര്യങ്ങൾ ഗോവിന്ദൻകുട്ടിയുമായി നിരന്തരം ചർച്ച ചെയ്യുമായിരുന്നു അദ്ദേഹം .മലയാള മണ്ണ് എന്ന പാർട്ടി പ്രസിദ്ധീകരണത്തിൽ സി.കെ ചക്രപാണിയുടെ പേരിൽ രാഷ്ട്രീയ കോളം എഴുതിയതും ഗോവിന്ദൻകുട്ടിയായിരുന്നു.  

1992 ൽ ചെന്നൈയിൽ നടന്ന സി.പി.എം പാർട്ടി കോൺഗ്രസ് കവർ ചെയ്യാൻ പോയത് കെ.ആർ ചുമ്മാറിനൊപ്പമായിരുന്നു. സമ്മേളന നഗറിൽ അതാ നിൽക്കുന്നു, നെറ്റിയിൽ നിറയെ ചന്ദനവും ചാർത്തിയെത്തിയ വരിഷ്ഠ നേതാവ്. ഗോവിന്ദൻകുട്ടി അത് കണ്ടു. പക്ഷേ,അത് ചുമ്മാറിൻ്റെ കണ്ണിൽപ്പെട്ടില്ല. കുളിച്ചു കുറിയിട്ട് കമ്യൂണിസം പറയാനെത്തിയ പി.ഗോവിന്ദപ്പിള്ള അടുത്ത ദിവസത്തെ വാർത്താവിഷയമായി. വൈകീട്ട് അദ്ദേഹവുമായി സംസാരിച്ചപ്പോൾ, പാർട്ടിക്കുള്ളിൽ ഉണ്ടാകുന്ന മാറ്റങ്ങളെപ്പറ്റി അദ്ദേഹം വാചാലനായി. പത്രത്തിൽ വന്നു കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന മറ്റൊന്നിനെക്കുറിച്ചും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. സമ്മേളനത്തിൽ പ്രസംഗിച്ചപ്പോഴും അദ്ദേഹം അക്കാര്യം  തുറന്നടിച്ചു - മനഷ്യരാക്ഷസനെന്ന് തിരിച്ചറിയപ്പെട്ടു കഴിഞ്ഞ സ്റ്റാലിനിനെ എന്തിന് ചുമക്കുന്നു ?  

“തന്റെ  വികാരവും വിചാരവും പാർട്ടിക്കാർ മാത്രം അറിഞ്ഞാൽ പോരെന്ന് അദ്ദേഹം വിചാരിച്ചിരിക്കും”. പ്രസംഗം കഴിഞ്ഞിറങ്ങിയ അദ്ദേഹം അതിൻ്റെ സാരം ഗോവിന്ദൻ കുട്ടിയോട് പറഞ്ഞു കൊടുത്തു - ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ് അടുത്തനാൾ ആ വാർത്ത ആഘോഷമായി നൽകി; ' PG pleads for de- Stalinization '. 

കേന്ദ്ര കമ്മിറ്റിയിൽ എടുക്കുമെന്ന് കരുതപ്പെട്ടിരുന്ന പി.ജി അതോടെ തരംതാഴ്ത്തപ്പെട്ടു.

പാർട്ടി കോൺഗ്രസ് ചർച്ചചെയ്ത, ഒട്ടേറെ കാര്യങ്ങൾ അന്ന് ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസിൽ വന്നിരുന്നത് പാർട്ടിക്കാർക്കിടയിൽ ചർച്ചയായി .യോഗം കഴിഞ്ഞ്, ഒരു ട്രെയിനിലായിരുന്നു പത്രക്കാരും പാർട്ടിക്കാരും ചെന്നൈയിൽ നിന്ന് മടങ്ങിയത്."ചർച്ച കേട്ടിരുന്ന എന്നോട് എം.സത്യനേശൻ പറഞ്ഞു - ഗോവിന്ദൻകുട്ടി എന്നൊരാളുണ്ട്. അയാൾക്ക് പോളിറ്റ് ബ്യൂറോയിൽ എവിടെയോ പിടിപാടുണ്ട്! 

- എല്ലാ പാർട്ടി രഹസ്യങ്ങളും അറിയാവുന്ന ഒരാളായിരുന്നു എന്നും ഗോവിന്ദൻകുട്ടിയെ തൻ്റെ മുറിയിൽ വിളിച്ചു വരുത്തി പാർട്ടി കോൺഗ്രസിൽ ഓരോ ദിവസവും നടന്നതും അടുത്ത ദിവസം നടക്കാനിരിക്കുന്നതുമായ കാര്യങ്ങൾ വിശദമായി പറഞ്ഞു കൊടുത്തിരുന്നത് – സാക്ഷാൽ എം. ബാസവ പുന്നയ്യ !"അതൊക്കെ നാലാളറിഞ്ഞാൽ പാർട്ടി തകരുകയില്ലെന്നു മാത്രമല്ല അവ പുറത്ത് അറിയേണ്ടതാണെന്ന് കൂടി അദ്ദേഹം വിചാരിച്ചിരിന്നിരിക്കും". 

ഡൽഹിയിൽ വച്ചുണ്ടായ അടുത്ത ബന്ധമാണ് ബസവ പുന്നയ്യയുമായി മാധവൻകുട്ടിക്കുണ്ടായിരുന്നത്. പാർട്ടിക്കു കിട്ടിയ ഒരു ബംഗ്ലാവിൻ്റെ ഒരു ഭാഗത്തായിരുന്നു അദ്ദേഹവും ഭാര്യയും താമസിച്ചിരുന്നത്.മിക്ക ദിവസവും അദ്ദേഹത്തെ കാണുമായിരുന്നു. പത്തു വർഷത്തിനു ശേഷം പാർട്ടി കോൺഗ്രസ് വേദിയിൽ കണ്ടപ്പോൾ അദ്ദേഹം ചോദിച്ചു,"എൻ്റെ പുസ്തകമെവിടെ?". തെലങ്കാന സമരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു പുസ്തകം അദ്ദേഹം വായിക്കാൻ തന്നിരുന്നത് മടക്കിക്കൊടുത്തിരുന്നില്ല.ആ പുസ്തകം പിന്നീട് കണ്ടെടുത്തപ്പോഴേക്കും അദ്ദേഹം വിടവാങ്ങിയിരുന്നു. 

 മാദ്ധ്യമപ്രവർത്തകനായി അടുത്തറിഞ്ഞ പ്രധാനമന്ത്രിമാരിൽ‍ ഏറ്റവും ബഹുമാനം തോന്നിയത് പി.വി.നരസിംഹ റാവുവിനോടാണ്.അതിനു കാരണം, സാമ്പത്തിക ഉദാരവല്ക്കരണ നയമാണ്. 

മൊറാർജി ദേശായി തത്ത്വങ്ങളിൽ‍ ഉറച്ചുനിന്ന ഗാന്ധിയനായിരുന്നു.ഒരിക്കൽ‍, വിദേശപര്യടനം കഴിഞ്ഞെത്തിയ അദ്ദേഹത്തോട് ഒരു പത്രലേഖകൻ ചോദിച്ചു:മൂത്രം കുടിച്ചാൽ  ലൈംഗികരോഗങ്ങൾ‍ മാറുമോ? 

ഇത് കേട്ടിട്ടും അക്ഷോഭ്യനായി നിന്ന അദ്ദേഹം ഉത്തരം നല്കിയത് ഇങ്ങനെ:“അതറിയാൻ‍ എന്ന പ്രത്യേകമായി കൺസൾറ്റ് ചെയ്യണം!”  

ഇന്ത്യൻ‍ എക്സ്പ്രസ് ഉടമ രാംനാഥ് ഗോയങ്കയ്ക്ക് തന്നെ വിശ്വാസമായിരുന്നുവെന്ന് ഗോവിന്ദൻകുട്ടി ഓർക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തെ എപ്പോഴും വിളിക്കാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യവുമുണ്ടായിരുന്നു. ഗോയങ്ക തന്ത്രശാലിയായിരുന്നുവെന്ന് ഒരു സുഹൃത്ത് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയത് ഇങ്ങനെ:“സൂക്ഷിച്ചോളൂ. ഗോയങ്ക തന്റെ ഇരകളെ തെരഞ്ഞെടുക്കുന്നതു പോലും വളരെ സൂക്ഷ്മതയോടെയാണ്”. കോഴിക്കോട് എഡിഷൻ തുടങ്ങാനുള്ള വെസ്റ്റ്ഹില്ലിലെ സ്ഥലവും കെട്ടിടവും ലേലം വിളിച്ച് എടുക്കാനുള്ള ചുമതല അദ്ദേഹം ഏൽപ്പിച്ചത് ഗോവിന്ദൻകുട്ടിയെയായിരുന്നു.കസ്റ്റംസിന്റെ  ഉടമസ്ഥതയിലായിരുന്നു അവ. മാതൃഭൂമിയിലെ എം.പി വിരേന്ദ്രകുമാറും പി.വി ചന്ദ്രനുമൊക്കെ അതിനു വേണ്ട സഹായങ്ങൾ നൽകിയതും ഗോവിന്ദൻകുട്ടി ഓർക്കുന്നു.

 

'ഇന്ത്യ ടുഡേ' മലയാളം പതിപ്പിലെ 'നേരും നുണയും' പംക്തി(ജനുവരി 28,1998)

 ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസിൽ നിന്ന് ഫൈനാൻഷ്യൽ എക്സ്പ്രസിലെത്തിയ ഗോവിന്ദൻ കുട്ടി പ്രഭു ചാവ്ള പത്രാധിപരായിരിക്കെ,ഇന്ത്യ ടുഡേയുടെ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ഭാഷാ പതിപ്പുകളുടെ 9മലയാളം,തമിഴ്,കന്നട) എഡിറ്ററായി.അക്കാലത്ത് അദ്ദേഹം മലയാളം പതിപ്പിൽ ‘നേരും നുണയും’ എന്ന പേരിൽ രസകരമായ ഒരു സാംസ്കാരിക കോളം എഴുതി.ഇ.എം.എസ് മരിച്ചപ്പോൾ കെ.കരുണാകരനെക്കൊണ്ട് അനുസ്മരണക്കുറിപ്പ് എഴുതിച്ചു.രണ്ട് വർഷത്തിലധികം മാത്രമേ അത് നീണ്ടുനിന്നുള്ളൂ.ശേഖർ ഗുപ്ത പത്രാധിപരായതോടെ അദ്ദേഹം ഇന്ത്യ ടുഡേ വിട്ടു.തുടർന്ന് ദ പയനിയർ പത്രത്തിൻ്റെ കേരളത്തിലെ റസിഡൻ്റ് എഡിറ്ററായും കുറച്ചുകാലം പ്രവർത്തിച്ചു.

 


 തിഹാർ ജെയിലിൽ ചികിൽസ കിട്ടാതെ മരിച്ച വ്യവസായ പ്രമുഖൻ രാജൻ പിള്ളയെക്കുറിച്ച്,അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ സഹോദരൻ ജെ.രാജ്മോഹൻ പിള്ളയുമായിച്ചേർന്ന് ‘A wasted death’( ‘പാഴായിപ്പോയ മരണം’ ) എന്ന ശ്രദ്ധേയമായ മറ്റൊരു പുസ്തകവും ഗോവിന്ദന്കുട്ടി എഴുതിയിട്ടുണ്ട് .കെ. എം മാണിയുടെ രാഷ്ട്രീയജീവിതത്തെക്കുറിച്ചും അദ്ദേഹം പുസ്തകം എഴുതിയിട്ടുണ.2007 ൽ പുററത്തിറങ്ങിയ,ഇംഗ്ളീഷിലുള്ള  ഈ പുസ്തകത്തിന്റെ പേര് ;K.M Mani;A study in regionalism’.  

 മലയാള മനോരമ,കലാകൗമുദി അടക്കമുള്ള പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളിലും ബ്ളോഗിലും അദ്ദേഹം തുടർന്ന് എഴുതി. അടുത്തിടെ രോഗങ്ങൾ വിടാതെ പിടിക്കൂടും വരെ എഴുത്തിൽ സജീവമായിരുന്നു. 

അടുത്തിടെ വരെ മാദ്ധ്യമരംഗത്തെ ഓരോ ചലനവും അദ്ദേഹം സൂക്ഷ്മമായി നിരീക്ഷിച്ചിരുന്നു.ഇന്ന് എല്ലാ മാദ്ധ്യമങ്ങളും ഒരേ വിഭാഗത്തെ തന്നെ പ്രീണിപ്പിക്കാന്‍ ശ്രമിക്കുകയാണ്.“എല്ലാവരും സൂപ്പർലേറ്റീവ്സ് ഉപയോഗിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് മരണ വാർത്തകളെപ്പോലും ഭയക്കുന്നു.മാദ്ധ്യമരംഗം മത്സ്യച്ചന്ത പോലെയാണിന്ന്.പത്രങ്ങള്‍ സ്വയം മാറിയേ തീരൂ. ഇന്ന് മറ്റ് ധാരാളം വാർത്താവിനിമയോപാധികളുണ്ട്. മാദ്ധ്യമങ്ങളുടെ സ്വഭാവവും രൂപവും മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.” 

ഇന്ന് എഡിറ്റർമാരെ അദൃശ്യരാക്കുന്ന ഉടമസ്ഥരുണ്ട്.“പുതുകാലത്തെ എഡിറ്റർമാർ‍ മുൻഗാമികളെപ്പോലെയല്ല.എല്ലാവരും എല്ലാം ചെയ്യുന്നുണ്ട്.പണ്ട് എഡിറ്റർമാർ ഒന്നാം പേജും എഡിറ്റോറിയൽ പേജും മാത്രം നോക്കി സ്ഥലംവിടുന്നവരായിരുന്നു.ഇന്ന് അങ്ങനെയല്ല”. 

"മലയാള പത്രങ്ങളിലെ ചരമപേജുകൾ മാത്രമേ ഞാൻ ഇപ്പോൾ വായിക്കുന്നുള്ളൂ.ഓൺലൈനായി ദ ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസും ദി ഇക്കണോമിസ്റ്റും വായിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ, ആകാശവാണി വാർത്തകൾ കേൾക്കാറില്ല”, തിരുവനന്തപുരത്ത് വിശ്രമജീവിതം നയിക്കുന്ന കെ.ഗോവിന്ദൻകുട്ടി പറഞ്ഞു.  

കൂട്ടായി ഭാര്യ ശാരദാമണി തങ്കച്ചിയുണ്ട്."ആകാശവാണി വിട്ടപ്പോൾ‍ അവിടെ നിന്ന് കിട്ടിയ  പ്രണയിനിയാണ്. ലവ് അറ്റ് ഫസ്റ്റ് സൈറ്റ്.അന്ന് കോഴിക്കോട്ടെ സ്റ്റാഫ് അനൗൺസർ . പിന്നെ ദീർഘകാലം തിരുവനന്തപുരം നിലയത്തിൽ .ലവ് അറ്റ് ഫസ്റ്റ് സൈറ്റായിരുന്നു. ആകാശവാണിയിൽ നിന്ന് പിരിഞ്ഞു പോരുമ്പോൾ  എനിക്ക് കിട്ടിയ തുകകൊണ്ട്  ഞങ്ങൾ ഒരു മിക്സി വാങ്ങി!”, അദ്ദേഹം ചിരിക്കുന്നു. 

ആകാശവാണി ജീവിതം തൻ്റെ  പില്ക്കാല മാദ്ധ്യമപ്രവർത്തനത്തെ സഹായിച്ചിട്ടുണ്ടന്ന് ഗോവിന്ദൻകുട്ടി കൂട്ടിച്ചേർത്തു."ആകാശവാണിയിലെ പ്രക്ഷേപണ ഭാഷയുടെ ആർജ്ജവവും ഊഷ്മളതയും ഭംഗിയും ശക്തിയുമൊക്കെ അച്ചടിമാദ്ധ്യമത്തിൽ‍ എഴുതിയ വാക്കുകളിൽ‍ പ്രതിഫലിപ്പിക്കാൻ‍ ഞാൻ‍ ശ്രമിച്ചു”.

ആത്മകഥാംശമുള്ള പുസ്തകം 

ഇംഗ്ലീഷിൽ
 മാത്രമല്ല, മലയാളത്തിലും വശ്യമധുരമായ ശൈലിയിൽ എഴുതാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിയും. തേജസ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള പത്രങ്ങളിൽ തൻ്റെ മാദ്ധ്യമ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം എഴുതിയ ഓർമ്മക്കുറിപ്പുകളുടെ സമാഹാരമായ 'കാലക്ഷേപം: വാർത്തയുടെ വഴിയേ ഒരു സവാരി ' നോവൽ പോലെ വായിക്കാവുന്ന ആഖ്യാനമാണ്. ജീവൻ തുടിച്ചു നിൽക്കുന്ന ഓർമ്മത്തിരകൾ.അതിനിപ്പോൾ മങ്ങലേറ്റുതുടങ്ങി.....

Followers

MY BOOKS -1

MY BOOKS -1
(അ)വര്‍ണ്ണാശ്രമത്തിലെ വെണ്ണപ്പാളികള്‍(ലേഖന സമാഹാരം),ഉണ്മ പബ്ലിക്കേഷന്‍സ്,നൂറനാട് പിന്‍ 690504.വില 55 രൂപ പുസ്തകങ്ങളുടെ കവര്‍-ബി.എസ്.പ്രദീപ് കുമാര്‍

സൂക്ഷ്മദര്‍ശി‍നി BOOKS-2

സൂക്ഷ്മദര്‍ശി‍നി BOOKS-2
സൂക്ഷ്മദര്‍ശി‍നി(ലേഖന സമാഹാരം),ഉണ്മ,നൂറനാട്.വില 55 രൂപ

GREENRADIO -കവിതാലാപനങ്ങൾ

Labels

(അ)വർണ്ണാശ്രമത്തിലെ വെണ്ണപ്പാളികൾ (1) 100th POST;FIVE QUESTIONS IN CONNECTION WITH INTERNATIONAL WOMEN'S DAY (1) 4.5 ശതമാനം ഉപസംവരണം/മുസ്ലീം ആധിപത്യം/സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ അക്ഷയ/മുഗള്‍ / (1) A SATITRE (1) ABHAYA MURDER CASE AND MEDIA (2) AII India Radio (1) AMBEDKAR GREEN ARMY (1) ANNA HAZARE (1) ASSEMBLIES (1) AUTO DRIVERS IN KOZHIKODE (1) Aalkkoottam inland magazine (1) BABA AMTE (1) BAN ON TEACHERS WEARING SAREE IN KERALA (1) BANGALURU (1) CAPSULES (1) CASTE IN POLITICS (1) CHENGARA LAND STRUGGLE TO NEW HEIGHTS (1) COMMUNITY CYCLING IN PARIS (1) CORRUPTION IN HIGHER EDUCATION SECTOR (1) CULTURAL OUTRAGE IN THE NAME OF KHADI IN KERALA (1) CULTURAL POLICE IN KERALA (1) CYBER ACT (1) CYBER TERRORISM (1) CYCLING IN LAKSHADWEEP (1) Church in Kerala (2) D.Parameswaran Potti (1) DEEMED UNIVERSITIES (1) DR VERGHESE KURIEN (1) DUDABHAI (1) FILMREVIEW (1) G M FOODS (1) GLOBAL WARMING AND KERALA (1) GOA (1) GREEN RADIO PODCASTS (1) GREEN RADIO-PODCAST (1) GREEN RADIO-എങ്ങനെ കേള്‍ക്കാം (1) HEALTH TOURISM IN INDIA (1) HINDUSTANI MUSIC IN KERALA (1) HUMOUR (1) I T PROFESSIONALS (1) I too had a dream (1) IFFI 2011 (1) INDIA BEYOND COPENHAGEN (1) IT'S MAN-MADE (1) Indian Performing Rights (1) Indian tie (1) JASMINE REVOLUTION (1) JASMINE REVOLUTION IN INDIA (1) JUDICIARY (1) JUSTICE CYRIAC JOSEPH (1) KASARGODE DWARF (1) KERALA MUSLIMS AND DEMOCRACY (1) KERALA.KARNATAKA (1) KOCHI METRO (1) Kochi F M (2) LIFE STYLE OF KERALA BENGAL LEADERS:A STORY IN CONTRAST (1) LOK PAL BILL (1) LOKAYUKTHA (1) Little Magazines in Kerala (1) MAHATMA GANDHI (2) MAKARAJYOTI FARCE (1) MANGALA DEVI TEMPLE (1) MARTIN LUTHER KING JNR (1) MEDIA IN KERALA (1) MY BOOKS (2) Mavelikara (1) NEGATIVE VOTING RIGHT (1) NEIGHBOURHOOD SCHOOLS (1) NIGHT LIFE (1) Nationalisation of segregated graveyards (1) OCCUPY WALL STREET (2) ONAM AND TV SHOWS IN KERALA (1) Onam (2) PAIDNEWS (1) Poverty in America (1) QUALITY OF KWA TAP WATER (1) QUEEN'S ENGLISH IN KERALA (1) RACIAL DISCRIMINATION AGAINST WOMEN AND DALITS BY KERALA PRESS (1) REFERENDUM ON MAJOR DECISIONS (1) RELIGION OF ELEPHANTS IN KERALA? (1) ROYALTY TO MUSIC PERFORMANCES (1) Real estate on Moon (1) SATIRE (4) SEX (1) SOCIAL ILLITERACY IN KERALA (1) STATUES (1) SUBHA MUHOORTHA FOR CAESAREAN SURGERY (1) SUBHASH PALEKAR (1) SUFI PARANJA KATHA (1) SUPERSTITION AT SABARIMALA (1) SUTHARYAKERALAM: A HIGHTECH FARCE (1) SWINE FLUE AND MEDIA (1) THE CHURCH ON CHILD- MAKING SPREE (1) THE FOOD SECURITY ARMY IN KERALA (1) THE MAKING OF GOONDAS IN KERALA. (1) THE PLIGHT OF THE AGED IN KERALA (1) THE RIGHT TO FREE AND COMPULSORY EDUCATION BILL (1) THE SILENT MINORITY:BACKBONE OF INDIAN DEMOCRACY (1) THEKKADI (1) Thoppippala (1) URBANISATION (1) V.Dakshinamoorthy (1) VECHUR COWS (1) VELIB.FREEDOM BIKE (1) VOTERS IN THE CYBER WORLD/സാക്ഷരത/നവമാദ്ധ്യമങ്ങൾ (1) WHY DO PEOPLE DIE OF COLDWAVES IN NORTH INDIA? (1) WOMEN RESERVATION IN PARLIAMENT (1) cyber crime case against blogger (2) first F.M station in Kerala (1) greenradio podcasts (1) local radio station (1) national heritage animal (1) parallel publications in Malayalam (1) woman paedophile (1) അംബേദ്കർ (2) അംബേദ്കർ ഗ്രീൻ ആർമി (1) അക്ബറാന (1) അക്ഷയതൃതീയ (1) അക്ഷയതൃതീയ AKSHAYATHRUTHIYA (1) അഗസ്റ്റിൻ ജോസഫ് (1) അങ്കിൾ ജഡ്ജ് സിൻഡ്രോം” (1) അതിവേഗപാത (1) അതിശൈത്യമരണങ്ങൾ (1) അനുഭവം (1) അമുൽ (1) അമേരിക്കയിലെ ദരിദ്രർ (1) അയ്യങ്കാളി (1) അഷ്ടമംഗലദേവപ്രശ്നം (1) ആട്-തേക്ക്-മാഞ്ചിയം (1) ആര്‍ഭാടങ്ങള്‍ (1) ആള്‍ക്കൂട്ടം (2) ആർ.വിമലസേനൻ നായർ (1) ആൽബർട്ടോ ഗ്രനാഡോ (1) ആൾക്കൂട്ടം ഇൻലന്റ്‌ മാസിക (2) ഇന്ത്യ (1) ഉഴവൂര്‍ (1) എ.എൻ.സി (2) എം.എ.എസ് (1) എം.എഫ് ഹുസൈൻ (1) എംബെഡഡ് ജേർണ്ണലിസം/ അയ്യങ്കാളി (1) എസ്.എൻ.ഡി.പി (1) ഏംഗത്സ് (1) ഏട്ടിലെ പശു (1) ഏഷ്യാഡ് (1) ഐ.എസ്.അര്‍.ഓ (1) ഒക്യുപൈ വാൾ സ്ട്രീറ്റ് (1) ഒക്സിജന്‍ പാര്‍ലർ (1) ഒറ്റപ്പാലം (1) ഒറ്റയാൾ (3) ഓ.എൻ.വി (1) ഓഡിയോ (1) ഓണം (1) ഓർമ്മകൾ (1) ഓർമ്മയാണച്ഛൻ (1) കഞ്ഞി (1) കണ്ടതും കേട്ടതും (2) കള്ളപ്പണം (1) കവരത്തി (1) കവിതാലാപനം (2) കാല്‍കഴുകിച്ചൂട്ടൽ (1) കാളന്‍ (1) കാളയിറച്ചി (1) കാസർകോഡ് ഡ്വാർഫ് (1) കാർഷിക യന്ത്രവത്കരണം (1) കാർഷിക വിപ്ലവം (1) കാർഷികം/ ലേഖനം/ബ്ലാക്ക്ബെറി/മിൽക്കി ഫ്രൂട്ട്/അവക്കാഡോ/ദുരിയാൻ/റമ്പൂട്ടാൻ (1) കാൽകഴുകിച്ചൂട്ടൽ (1) കീഴാചാരം (1) കുഞ്ഞപ്പ പട്ടാന്നൂർ (1) കുറിപ്പ്‌ (1) കൂറുമാറ്റം (1) കൃഷ്ണയ്യർ (1) കെ.ആര്‍.നാരായണന്‍ (1) കെ.ആർ.ടോണി (1) കെ.ഗിരിജ വർമ്മ (1) കെ.ഗിരിജാവർമ (1) കെ.വി.ഷൈൻ (1) കോണകം (2) ക്ലാസിക്ക് മെട്രോ (1) ക്ഷേത്രപ്രവേശനം (1) കൻഷിറാം (1) ഖവാലി (1) ഗജ ദിനം (1) ഗിരിപ്രഭാഷണം (1) ഗീർ പശു (1) ഗുണ്ടായിസം (1) ഗുണ്ടാരാജ് (1) ഗുരുവായൂർ (1) ഗോൾചെറെ (1) ഗ്രാമസഭ (1) ഗ്രീൻ കേരള എക്സ്പ്രസ് (1) ഗ്രീൻ റേഡിയോ പോഡ്കാസ്റ്റ് (2) ചണ്ഡിഗർ (1) ചന്ദ്രൻ (1) ചരിത്രം (1) ചലച്ചിത്രനിരൂപണം (1) ചലച്ചിത്രവിചാരം-ഒരെ കടല്‍ (1) ചിഡ് വാര (1) ചിത്രകാരൻ (2) ചൂടുവെള്ളത്തിൽ വീണ (1) ചെ ഗുവേര (1) ചെങ്ങറ (2) ചൊവ്വാ (1) ജഗ്ജ്ജീവന്‍ റാം (1) ജനകീയകോടതി (1) ജനാധിപത്യംANTI-DEFECTION LAW AND INDIAN DEMOCRACY (1) ജാവേദ് അക്തർ (1) ജീവത്സാഹിത്യംശശി തരൂർ (1) ജുഡീഷ്യറിയിലെ അഴിമതി/ കെ.ജി.ബാലകൃഷ്ണൻ (1) ജ്ഞാനഗുരു (1) ടോപ്പ്ലസ് (1) ടോൾ (1) ഡോ ജോൺ മത്തായി (1) ഡ്രസ് കോഡ് (1) ഡൽഹി (1) തഥാഗതൻ (1) താതാ നിന്‍ കല്പനയാല്‍ (1) താഹ്രീർ സ്കൊയർ (1) തൃപ്പൂത്താറാട്ട് (1) തെമ്മാടിക്കുഴി (1) തോർത്ത്‌ (1) ത്യാഗികൾ (1) ത്രിവര്‍ണ്ണപതാക (1) ദ കിഡ് വിത്ത് എ ബൈക്ക് (1) ദളിത് (1) ദാരിദ്ര്യരേഖ (1) ദൃഷ്ടിപഥം (17) ദേശീയ ഉത്സവം (1) ദേശീയ പതാക-TRIBUTE TO KAMALA DAS;RECITATION OF HER POEM IN MALAYALAM (1) ധവളവിപ്ലവം (1) നക്ഷത്രഫലം (1) നര്‍മ്മം (1) നല്ലതങ്ക (1) നവമാദ്ധ്യമങ്ങൾ (1) നവവത്സരാശംസകള്‍‍ (1) നസീറാന (1) നാഗസന്യാസിമാർ (1) നാരായണ പണിക്കർ (1) നെൽസൺ മണ്ടേല (1) നേർച്ചസദ്യ (1) നർമ്മം (2) നർമ്മദ (1) പരിഹാരക്രിയ (1) പി.ഉദയഭാനു (4) പി.ഭാസ്‌കരന്‍ (1) പി.സായ് നാഥ് (1) പിണറായി (1) പുസ്തകനിരൂപണം (1) പൂന്താനം (1) പൈതൃകമൃഗം (1) പൊതുസീറ്റുകൾ (1) പൊന്നമ്പലമേട് (1) പൊർഫീരിയോ (1) പോഡ്കാസ്റ്റ് (1) പൌലോസ് മാർ പൌലോസ് (1) പ്രതിമകൾ (1) പ്രാക്കുളം ഭാസി (1) പ്രിയനന്ദനൻ (1) പ്രേം നസീർ (1) പ്ലാവില (1) ഫലിതം (5) ഫലിതം A FRIENDSHIP DAY DISASTER (1) ഫസ്റ്റ്ഗ്രേഡർ (1) ഫിദൽ (1) ഫെമിനിസ്റ്റ് (1) ഫ്രന്‍ഡ്ഷിപ് ഡേ (1) ബഷീർ (3) ബാബ ആംതെ/ (1) ബാബുരാജ് (1) ബി.ഓ.ടി (1) ബുർക്ക (1) ബൊളീവിയ (1) ഭക്ഷ്യ അരക്ഷിതാവസ്ഥ (1) ഭക്ഷ്യ സുരക്ഷാ സേന (1) ഭാവി രാഷ്ട്രീയ അജണ്ട (1) ഭൂമിക്കൊരു ചരമഗീതം (2) മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രം 2001- (1) മകരജ്യോതി (1) മതം (2) മദ്യപാനം (2) മമത (1) മമ്മൂട്ടി (2) മറൂഗ (1) മഹാസ്ഥാപനം (1) മാഡം കാമ (1) മാതൃഭൂമി ആഴ്ച്ചപ്പതിപ്പ് (1) മാദ്ധ്യമസദാചാരം (1) മാധവന്‍ നായര്‍ (1) മാധ്യമം (3) മാപ്പിളപ്പാട്ട് (1) മായാവതി (1) മാര്‍ക്സ് (1) മുല്ലപ്പൂ വിപ്ലവം (1) മുസ്ലീം സാക്ഷരത (1) മുസ്ലീം സ്ത്രീ സാക്ഷരതാനിരക്ക് (1) മേധാ പട്ട്കർ (1) മേഴ്സി മാത്യു (2) മൈഥിലി (1) മൊബൈൽ ഫോൺ (1) മോഹൻലാൽ (1) യൂത്ത് ഒളിമ്പിക്സ് (1) യേശുദാസ് (1) രാമനുണ്ണി (1) രാഷ്ട്രപതി (1) രാഷ്ട്രീയം (7) രാഷ്ട്രീയസദാചാരം (1) റഷ്യ (1) റഷ്യയിലെ ജനസംഖ്യ (1) റിവോദിയ (1) റെസിഡന്റ്സ് അസ്സോസിയേഷൻ (1) റേഡിയോ (7) റേഡിയോ സ്കിറ്റ് (1) റോഡ് സുരക്ഷാവാരം (1) റൌൾ (1) റ്റിന്റുമോൻ (1) ലെനിൻ (2) ലേഖനം (12) ലേഖനം/ ഡോ വർഗ്ഗീസ് കുര്യൻ (1) ലേഖനം/രാഷ്ട്രീയക്രിമിനൽവത്കരണം/CRIMINALISATION OF POLITICS/A RAJA /KANIMOZHI/TIHAR (1) ലോക അണക്കെട്ട് കമ്മീഷൻ (1) ലോക് അദാലത്ത് (1) ളാഹ ഗോപാലൻ (1) വടയക്ഷി (1) വന്ദേ മാതരം (1) വാലന്റൈന്‍സ് ഡേ (1) വാസ്തു (1) വാസ്തുദോഷനിവാരണക്രിയ (1) വാഹനപരിശോധന (1) വാർഡ് സഭ/GRAMASABHAS IN KERALA ON THE DECLINE (1) വി.പി.സിങ്ങ് (1) വിജയ് യേശുദാസ് (1) വിദ്യാരംഭം (1) വിന്നി (2) വിരുദ്ധോക്തി (1) വിശുദ്ധഗ്രന്ഥങ്ങൾ (1) വിശ്വപൌരന്‍ (1) വെച്ചൂർ പശു (1) വ്യാജമൂല്യബോധംപൊതുജനസേവക പ്രക്ഷേപകർ (1) ശതാഭിഷേകം (2) ശനിദോഷ നിവാരണണപൂജ (1) ശബരിമല (3) ശരീര ഭാഷ (1) ശവി (1) ശാർക്കര (1) ശില (1) ശുദ്ധികലശം (1) ശുഭമുഹൂർത്തപ്രസവം. (1) ശ്രീനാരായണ ഗുരു (4) ശർബാനി (1) ഷൈൻ (1) സംഗീതം (1) സദാചാര പൊലീസ് (1) സദാചാരാപഭ്രംശം (1) സഫലമീയാത്ര (1) സമൂഹികബോധം (1) സാമൂഹികം (3) സാമൂഹികം. (1) സാമൂഹികം.CYBER ACT IN KERALA (1) സാമൂഹികം.പന്നിപ്പനി (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ (3) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ അയ്യങ്കാളി നഗരതൊഴിലുറപ്പ് പദ്ധതി (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ തദ്ദേശ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് വിധി (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ തദ്ദേശ സ്വയംഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ.കില (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ മദ്യപാനം/വാഹനാപകടം (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ വിവരാവകാശ നിയമം/RTI ACT:DRAFT OF NEW RULES (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ B B C (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ BENGALI MIGRANT WORKERS IN KERALA (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ COMMONWEALTH GAMES (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ FOREIGN EDUCATIONAL INSTITUTIONS BILL (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ HINDU-MUSLIM AMITY;A TRUE STORY (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ ORISSA/NAVEEN PATNAIK (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ RELIGIOUS EXTREMISTS IN KERALA (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ THE COURT AND THE PEOPLES COURT (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ THE IMPACTS OF N S S'S DECISION TO FREE THEIR EDUCATIONAL INSTITUTIONS FROM RELIGIOUS ACTIVITIES (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ VOTERS' RIGHT TO MOVE NON-CONFIDENCE (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ WHY WOMEN AND DALITS NOT BEING FIELDED FROM GENERAL SEATS IN KERALA? (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ WOMEN TO UPSET THE APLECARTS OF MANY IN KERALA (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ അമേരിക്കയുടെ വായ്പാക്ഷമത/DOWNGRADE / S AND P/ KRUGMAN/OBAMA (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ ആന (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ ആയുർദൈർഘ്യം/ മാനവ വികസന സൂചിക/ലോക ആരോഗ്യദിനം (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ കേന്ദ്ര വിദ്യാഭ്യാസാവകാശ നിയമം/RTE ACT/ന്യൂനപക്ഷസ്കൂളുകൾ (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ ഗ്രാമസഭ (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ നീതിന്യായാവകാശ നിയമം (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ പാലിയേക്കര/ടോൾ/BOT/അരാഷ്ട്രീയവത്കരണം/ചേറ്റുവ (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ പ്രവാസിത്തൊഴിലാളികൾ/ബംഗാൾ/ഒറീസ/തൊഴിൽ അല്ലെങ്കിൽ ജെയിൽ (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ ബാറ്റിസ്റ്റ (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ മാദ്ധ്യമസദാചാരം (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ മാദ്ധ്യമസാന്ദ്രത/media density/മത ന്യൂനപക്ഷ സ്കോളർഷിപ്പുകൾ (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ ലോക പൈതൃകദിനം/ബാമിയന്‍ താഴ്വര/പുരാതനം/അജന്ത/എല്ലോറ (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ ശ്രീപത്മനാഭസ്വാമി /മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ/കാൽ കഴുകിച്ചൂട്ട് (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/CUBA/POPE/FIDEL CASTRO/RAUL CASTRO (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/FUKUOKA (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/THE CASTE (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/THE FAITHFUL AND THE DRUNKARDS (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/THE FALL OF JUDICIARY IN INDIA/ILLITERACY IN JAILS (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/അണ്ണാ ഹസാര/പാർലമെന്റിന്റെ പരമാധികാരം/SUPREMACY OF THE PARLIAMENT/ANNA HAZARE (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/അൽ ബറാക്ക്/ഇസ്ലാമിക ബാങ്ക്/ISLAMIC BANKING IN KERALA (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ഉമ്മൻ ചാണ്ടി/ജനസമ്പർക്ക പരിപാടി/സുതാര്യകേരളം/SUTHARYAKERALAM (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/കെ.ആർ.നാരായണൻ/K.R NARAYANAN/ കെ.കുഞ്ഞമ്പു/കെ.പി.എസ് മേനോൻ (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/കേരള തെരഞ്ഞെടുപ്പ് 2011/ഉമ്മഞ്ചാണ്ടി മന്ത്രിസഭ/ഇ ഗവേണ്ണൻസ് (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ക്യൂബ/കാസ്ട്രോ/മാർപ്പാപ്പ/റൌൾ/ബാറ്റിസ്റ്റ/ചെഗുവരെ (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ദയാബായി/DAYABAI (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/നിയമസഭാതെരഞ്ഞെടുപ്പ് /ഇലക്ഷൻ കമ്മീഷൻ /ജനാധിപത്യധ്വംസനം (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ഫിദൽ കാസ്ത്രോ/ക്യൂബ/റൌൾ കാസ്ത്രോ/ ജോസ് മാർട്ടി/ഗ്വാണ്ടനാമോ (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ബെയിൽ ഔട്ടു/ (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/മുഖപ്രസംഗങ്ങൾ/ ഏജന്റുമാരുടെ സമരം/ഒപ്പീനിയൻ ലീഡേഴ്സ് (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/മുല്ലപ്പൂവിപ്ലവം/സൌദി /MALE GUARDIANSHIP SYSTEM IN SAUDI ARABIA/VIRGINITY TEST ON EGYPTIAN PROTESTERS (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/മൊബൈൽഫോൺ സാന്ദ്രത (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/രാജ്യ സഭ/ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൌൺസിലുകൾ/WHO REQUIRES UPPER HOUSES? (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/രാഷ്ട്രീയസദാചരം/POLITICAL MORALITY (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/റേഡിയോആഡംബരങ്ങള്‍ (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ലോക്പാൽ/ഇന്ദുലേഖ/ ട്രാൻസ്പേരൻസി ഇറ്റർനാഷണൽ (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/വികസനം/ടോൾ/വൈപ്പിൻ/വികസനമാതൃകകൾ /ചിക്കുൻ ഗുനിയ (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/വിശ്വാസവ്യാപാരം/ആദ്ധ്യാത്മിക ദാരിദ്ര്യം/ ജാതിപ്പേരുകൾ (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ശ്രീപത്മനാഭ സ്വാമി ക്ഷേത്രം/മതിലകം/കരുവാലയം/തൃപ്പടിദാനം/ (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/ഷബാന ആസ്മി (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/സംവരണമണ്ഡലം (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/സുകുമാർ അഴീക്കോട്/OPINION LEADER OF KERALA (1) സാമൂഹികം/ ലേഖനം/സ്വകാര്യ പ്രാക്റ്റ്iസ്/ഫൂഡ് സപ്ലിമെന്റുകൾ/കേരള മാതൃക (1) സാമൂഹികം/അയ്യങ്കാളി (1) സാമൂഹികം/ക്രിമിനൽ/ഇൻവെസ്റ്റിഗേറ്റീവ് ജേർണ്ണലിസം/ക്വൊട്ടേഷൻ സംഘം (1) സാമൂഹികം/മാർട്ടിൻ ലൂഥർ കിങ്ങ് (1) സാമൂഹികം/മുല്ലപ്പൂ വിപ്ലവം (1) സാമൂഹികം/മൂന്നാര്‍/ലേഖനം/DEATH BELLS FOR MUNNAR (1) സാമൂഹികം/ലക്ഷദ്വീപ് (1) സാമൂഹികം/ലക്ഷദ്വീപ് THE CHANGING FACE OF LAKSHADWEEP (1) സാമൂഹികം/ലേഖനം (6) സാമൂഹികം/ലേഖനം/കേരളം/M C J ALUMNI OF KERALA UNIVERSITY (1) സാമൂഹികം/ലേഖനം/റേഡിയോ/LETTERS TO RADIO (1) സാമൂഹികം/ലൈംഗികാതിക്രമം/കുട്ടികുറ്റവാളികൾ/ കൂട്ടുകുടുംബം/അണുകുടുംബം (1) സാമൂഹികം/സിംല (1) സാമൂഹികംരാവുണ്ണി (1) സാമൂഹികവിസ്ഫോടനം (1) സാമ്പത്തിക മാന്ദ്യം (1) സി.എം.എസ്‌ കോളേജ്‌ (2) സിദ്ധമതം (1) സുബ്ബലക്ഷ്മി/ചെമ്പൈ/ലേഖനം/ദേവദാസി/സദാശിവം/മീരാഭജൻ/ വൈഷ്ണവ ജനതോ (1) സുരേഷ് ഗോപി (1) സൂഫി പറഞ്ഞ കഥ (1) സൈക്കിള്‍ (1) സൈക്കിൾ (1) സൈബർ നിയമം (1) സോജ (1) സോഷ്യലിസ്റ്റ് (1) സ്കിറ്റ് (1) സ്ത്രീവസ്ത്രധാരണത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയം (1) സ്വർണ്ണക്കമ്മൽ (1) സ്വർണ്ണഭ്രമം (1) ഹാപ്പി വാലന്റൈന്‍സ്/ഹാസ്യം/VALENTINE'S DAY 2012 (1) ഹാപ്പി വാലന്റൈന്‍സ്/ഹാസ്യം/VALENTINE'S DAY 2013/SKIT/SATIRE/HUMOUR/D.PRADEEP KUMAR (1) ഹാസ്യം (34) ഹാസ്യം.ഫലിതം (3) ഹാസ്യം.ഫലിതം SATIRE (1) ഹാസ്യംഫാമിലി കോണ്ടാക്റ്റ് ഡേ (1) ഹീഗ്വര (1) ഹൈടെക് നിരക്ഷരർ (1) ഹൈറേഞ്ച് ഡ്വാർഫ് (1)

കേരള ബ്ലോഗ് അക്കാദമി

ഇന്ദ്രധനുസ്സ്

ബ്ലോഗ് ഹെല്‍പ്പ്ലൈന്‍