2017 ജനുവരിയിലാണ് ഫേസ്ബുക്കിൽ നിന്ന് ആ പേര് ആദ്യമായി കണ്ണിൽ പെട്ടത്- അഡ്വ. ടി.പി രാമചന്ദ്രൻ. അദ്ദേഹമെഴുതുന്ന രസകരമായ കുറിപ്പുകൾ വായിച്ച് വല്ലാത്തൊരിഷ്ടം തോന്നി. നമ്പർ സംഘടിപ്പിച്ച് വിളിച്ചു.ഞാനന്ന് മഞ്ചേരി എഫ്.എം നിലയത്തിലെത്തിയിട്ട് മൂന്ന് മാസം ആകുന്നതേയുള്ളൂ.
കച്ചേരിപ്പടിയിലെ ഓഫീസിൽ ഒരു ദിവസം വൈകീട്ട് കയറിച്ചെല്ലുമ്പോൾ, ഇതു തന്നെയാണോ ആൾ എന്ന് ആദ്യം സംശയിച്ചു. 'കല' ഫെസ്റ്റിവലിൻ്റെ തയ്യാറെടുപ്പുകൾക്ക് നടുവിലായിരുന്നു അദ്ദേഹം.സംസാരിച്ചു തുടങ്ങിയപ്പോൾ തന്നെ വല്ലാത്തൊരടുപ്പം തോന്നി - ഉറ്റ സ്നേഹിതർ ഏറെക്കാലത്തിനു ശേഷം വീണ്ടും കണ്ടുമുട്ടുന്നതുപോലെ. അപ്പോൾ തന്നെ സ്വന്തക്കാരനായി ഹൃദയത്തിൽ ചേക്കേറിയതാണ് വക്കീൽ. കാണുന്നവരെയൊക്കെ ഇങ്ങനെ ഒറ്റ മാത്ര കൊണ്ട് തന്നിലേക്കാകർഷിക്കുന്ന എന്തോ മാന്ത്രിക വിദ്യ അദ്ദേഹത്തിന് കൈമുതലായി ഉണ്ടായിരുന്നു.
മുൻപ് പറയാൻ ബാക്കിവച്ചതുപോലെ വക്കീൽ സംസാരിച്ചുകൊണ്ടേയിരുന്നു. അതിലേറെയും 'കല'യെക്കുറിച്ചായിരുന്നു. ഭാവിയെക്കുറിച്ച് എത്രയെത്ര സ്വപ്നങ്ങൾ ! ഞങ്ങൾ തൊട്ടടുത്ത തട്ടുകടയിലേക്ക് നടന്നു. അദ്ദേഹം അതിഥിക്ക് ബീഫും പൊറോട്ടയും ഓഡർ ചെയ്തു.'മലപ്പുറത്ത് വന്നിട്ട് ബീഫ് കഴിച്ചില്ലെങ്കിൽ പൊലീസ് പിടിക്കു'മെന്ന് പറഞ്ഞു.ചായകുടിക്കുമ്പോഴും അദ്ദേഹം നിർത്താതെ, സരസമധുരമായി സംസാരിച്ചുകൊണ്ടേയിരുന്നു. അതായിരുന്നു ആ ആത്മബന്ധത്തിൻ്റെ തുടക്കം.
മഞ്ചേരിയിലെ സഹൃദയലോകത്തേയ്ക്കുള്ള വാതിലാണ് അദ്ദേഹം തുറന്നുതന്നത്. ആർട്ടിസ്റ്റ് സഗീർ, മഹബൂബ് കാവന്നൂർ, ഉസ്മാൻ ഇരുമ്പുഴി, മൊഹ്സിൻ കുരുക്കൾ, അബ്ദുള്ളക്കുട്ടി എടവണ്ണ,പൂങ്കൂടിൽ മനയിലെ ദേവേട്ടൻ, അന്ന് ഡി.ജി.പിയായിരുന്ന സി. ശ്രീധരൻ നായർ, മുഹമ്മമ്മദലി മാഷ് , അജയ് സാഗ , പ്രമോദ് ഇരുമ്പുഴി ..... എത്രയെത്ര ചങ്ങാതിമാർ. കൂടിച്ചേരലുകളും സരസ ഭാഷണങ്ങളും നിറഞ്ഞ എണ്ണമറ്റ സായാഹ്നങ്ങൾ, യാത്രകൾ, വിരുന്നുകൾ ! അതിൻ്റെയെല്ലാം കേന്ദ്രബിന്ദു വക്കീലായിരുന്നു.
അതിന് നിയതമായൊരു ക്രമമുണ്ടായിരുന്നു. ആദ്യം കാറുമായി നേരെ സഗീർക്കയുടെ വീട്ടിലേക്ക്.ബീഡി ആഞ്ഞാഞ്ഞ് വലിച്ച്, രസിച്ച് കഥകൾ പറയുന്ന സഗീർക്കക്കൊപ്പം, സൈനബ താത്ത ഉണ്ടാക്കിത്തരുന്ന ചായ കുടിച്ച്, ആദ്യ സഭ. പിന്നെ, അദ്ദേഹത്തെ ഇറക്കിക്കൊണ്ട് വന്ന് നഗരപ്രദക്ഷിണം..വക്കീലെത്തിയാലേ സഗീർക്ക പുറത്തിറങ്ങൂ എന്നതാണ് അലിഖിത കീഴ് വഴക്കം. മിക്കപ്പോഴും ഈ സവാരിക്ക് പ്രത്യേക ലക്ഷ്യമൊന്നുമുണ്ടായിരിക്കില്ല.'തെണ്ടൽ' എന്നാണതിന് വക്കീലിൻ്റെ ഭാഷ്യം. വഴിക്ക് കാണുന്ന പരിചയക്കാരോടും ചങ്ങാതിമാരോടും സൊറ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നതിലായിരുന്നു ഹരം. ചിലപ്പോഴൊക്കെ വണ്ടി നേരെ ഉസ്മാൻ ഇരുമ്പഴിയുടെ വീട്ടിലേക്ക് വിടും. ആ സായാഹ്നസദസ് അവിടെയാകും. സത്കരിക്കാൻ അതിഥികളെ കിട്ടിയ സന്തോഷത്തിലാവും സാബിറ. മറ്റ് ചിലപ്പോഴൊക്കെ ബൈപ്പാസിലെ ഒരു ഹോട്ടലിലായിരിക്കും ഈ കൂടിച്ചേരലിൻ്റെ സമാപനം. അതിന് പോത്തിറച്ചി നിർബന്ധം. എന്നെ ബീഫിൻ്റെ ആരാധകനാക്കിയത് മഞ്ചേരിക്കാലമാണ്. മാവേലിക്കരയിലെ കുടുംബ വീടും പാലാരിവട്ടത്തെ സ്വന്തം വീടും ബീഫ് നിരോധിത മേഖലകളായിരുന്നു.ഒരിക്കൽ വക്കീലിനോട് യാദൃച്ഛികമായി ഇക്കാര്യം പറഞ്ഞതു മുതൽ എന്നെ പോത്തിറച്ചി കൊണ്ട് സത്കരിക്കുന്നത് അദ്ദേഹം ദൗത്യമാക്കിയെടുത്തു. അതിൻ്റെ വൈവിദ്ധ്യ വിഭവങ്ങൾ തേടി മലപ്പുറത്തടക്കം പലയിടത്തും കൊണ്ടുപോയി. അങ്ങനെ അക്കാലത്തെ ധന്യമാക്കിയ ആ സായാഹ്ന ചർച്ചകളെ ഞാൻ 'over a plate of beef' എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു.
ജീവിതത്തിൻ്റെ കനൽപ്പാതകൾ താണ്ടിയാണ് വക്കീൽ സാഹിത്യ,സാംസ്കാരിക രംഗത്ത് മാറ്റു തെളിച്ച സംഘാടകനായത്. ആ പൊള്ളുന്ന ജീവിതാനുഭവങ്ങളാണ് അദ്ദേഹത്തെ പിൽക്കാലത്ത് എഴുത്തുകാരനാക്കിയത്. കടന്നുവന്ന വഴികൾ തന്നെയായിരുന്നു ആ ജീവിതത്തിൻ്റെ ഉൾക്കരുത്ത്.
മഞ്ചേരി എഫ്.എം സ്റ്റുഡിയോയിലിരുന്ന് വക്കീൽ പറഞ്ഞ തൻ്റെ അനുഭവങ്ങളും അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇഷ്ടഗാനങ്ങളും ഉൾപ്പെടുത്തി പ്രക്ഷേപണം ചെയ്ത 'എൻ്റെ ഗാനം' പരിപാടി ഓർക്കുന്നു. അതിനായി വക്കീലിന് രണ്ട് പ്രാവശ്യം വരേണ്ടി വന്നു. എഴുതിയ സ്ക്രിപ്റ്റുമായി ആദ്യം റെക്കാർഡ് ചെയ്തത് കേട്ടപ്പോൾ, വക്കീൽ തുറന്ന് സംസാരിക്കുന്നതാണ് കൂടുതൽ നന്നാവുക എന്ന് തോന്നി . രണ്ടാമത് വന്നപ്പോൾ, അവതാരകയായ എസ്. ശാലിനി സ്റ്റുഡിയോയിൽ അദ്ദേഹത്തിന് അഭിമുഖമായി ഇരുന്നു. 2018 മെയ് 18ന് പ്രക്ഷേപണം ചെയ്ത ആ പരിപാടി ആയിരങ്ങളെ ആകർഷിച്ചു. മുന്നൂറോളം പേരായിരുന്നു അതുകേട്ട് അദ്ദേഹത്തെ വിളിച്ചത്. റേഡിയോശ്രോതാക്കളുടെ സംഗമങ്ങളിൽ എനിക്കൊപ്പം അദ്ദേഹവും ക്ഷണിതാവായി. ആ ഒറ്റ പരിപാടിയിലൂടെ അദ്ദേഹം ശ്രോതാക്കൾക്കിടയിൽ അറിയപ്പെട്ടു. പ്രക്ഷേപണത്തിൻ്റെ അടുത്ത ദിവസം, പ്രഭാതനടത്തത്തിന് പോയപ്പോൾ എന്നും കാണുന്ന ഒരാൾ വന്ന് അദ്ദേഹത്തെ കെട്ടിപ്പിടിച്ച് പറഞ്ഞു: എന്തൊക്കെ സഹിച്ചു! വക്കീലിനെക്കുറിച്ച് ശരിക്കും അറിഞ്ഞത് ഇപ്പോഴാണ്. ഈ പരിപാടി വക്കീലിൻ്റെ മരണശേഷം ആദരാഞ്ജലിയായി നിലയം പുന: പ്രക്ഷേപണം ചെയ്തിരുന്നു.
കോവിഡ് കാലത്ത് ഫേസ്ബുക്കിലെഴുതിയ വക്കീലിൻ്റെ ആത്മാംശമുള്ള നോവൽ വായനക്കാരെ ഏറെ ആകർഷിച്ചു. പുസ്തകരൂപത്തിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ആദ്യ കൃതിയാണത്- 'ചേറുമ്പ് അംശം ദേശം'.അതിന് ജീവസ്സുറ്റ ചിത്രങ്ങൾ വരച്ചത് ആർട്ടിസ്റ്റ് സഗീർ. 2021 മാർച്ച് 6 ന് കോഴിക്കോട് കെ.പി കേശവമേനോൻ ഹാളിൽ നോവൽ പ്രകാശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. എം.വി ശ്രേയാംസ്കുമാറിൽ നിന്ന് പുസ്തകം ഏറ്റുവാങ്ങാൻ യോഗമുണ്ടായത് എനിക്ക് . മധുപാലിന് നൽകിയായിരുന്നു പ്രകാശനം നിശ്ചയിച്ചിരുന്നത്. അദ്ദേഹത്തിന് എത്താൻ കഴിയാത്തതിനാൽ വക്കീൽ എന്നെ നിയോഗിക്കുകയായിരുന്നു. മുൻപ് ഒരു ചെറുകഥ പോലും എഴുതാത്ത വക്കീലിനെ അതോടെ സാഹിത്യലോകം ശ്രദ്ധിച്ചു തുടങ്ങി. അതിൻ്റെ തുടർച്ചയായുള്ള 'അധികാരി' 2023 മെയ് 6 ന് അതേ ഹാളിൽ ഡോ. ഖദീജ മുംതാസ് ഡോ. എലൈന് നൽകിയാണ് പ്രകാശിപ്പിച്ചത്. വ്യത്യസ്ത മേഖലകളിൽപെട്ട സ്ത്രീകൾ മാത്രമായിരുന്നു വേദിയിൽ. അതിലെ ശക്തമായ കഥാപാത്രം അധികാരിയുടെ ഉമ്മയായ നബീസുവാണ്. അതിൻ്റെ പ്രതിഫലനമായിരുന്നു സ്ത്രീകൾ നിറഞ്ഞ പ്രകാശനവേദി. ഈ നോവലിൻ്റെ ആദ്യ രൂപം ഇങ്ങനെയായിരുന്നില്ല.എഴുതിക്കഴിഞ്ഞ ശേഷം അത് അബ്ദുള്ളകുട്ടി എടവണ്ണയും ഞാനുമടക്കമുള്ള സുഹൃത്തുക്കൾക്ക് വായിക്കാൻ നൽകിയിരുന്നു. ഉമ്മയുടെ ഭാഗം വികസിപ്പിച്ചാൽ നന്നായിരിക്കുമെന്ന നിർദ്ദേശം സ്വീകരിച്ച്, നോവൽ വക്കീൽ മാറ്റി എഴുതി. രണ്ടും ഏറെ വായിക്കപ്പെട്ടു. അവയ്ക്ക് ഒട്ടേറെ പതിപ്പുകളുണ്ടായി.
' സഗീർവരയുടെ അര നൂറ്റാണ്ട്' : സുഹൃത്തുക്കൾക്കൊപ്പം ആർട്ടിസ്റ്റ് സഗീറും വക്കീലും: ഡി. പ്രദീപ് കുമാർ, പ്രകാശൻ പൊതായ, അജയ് സാഗ , എസ്. ശാലിനി, എം.ജിഷ , പ്രശാന്തി ചന്തു.
രണ്ടു നോവലിൻ്റെയും വായനാനുഭവങ്ങൾ പങ്കുവച്ച്, 2025 ജൂലൈ 12 ന് കോട്ടക്കലിൽ ഒരു പകൽ മുഴുവൻ നീണ്ട ഒത്തുചേരൽ ( 'ചേറുമ്പിലെ ഭക്ഷണരുചികൾക്കൊപ്പം വായനക്കാർ') സംഘടിപ്പിച്ചതിലും വക്കീലിൻ്റെ അനന്യമായ സംഘടനാപാടവമുണ്ടായിരുന്നു. ദേശമുദ്രകളുള്ള തേങ്ങാച്ചോറും കോഴിക്കറിയും പോത്തിറച്ചിയും കഴിച്ച്,അരിമണി വറുത്തിട്ട ചക്കരക്കാപ്പിയും കുടിച്ച്, കരുവാരക്കുണ്ടിലെ സതീർത്ഥ്യയായ കുസുമം ജോസഫ് മുതൽ ജീവിതത്തിൻ്റെ വ്യത്യസ്ത മേഖലകളിലുള്ളവർ വായനാനുഭവങ്ങൾ പങ്കുവച്ച ആ പരിപാടിയിൽ ആർ.രാജശ്രീയും ആലങ്കോട് ലീലാകൃഷ്ണനും പ്രഭാഷകരായി. ആളുകളെത്തുമോ എന്ന സന്ദേഹമുണ്ടായിരുന്ന വക്കീലിൻ്റെ മനസ് നിറച്ച വലിയ പ്രതികരണമായിരുന്നു അതിന് ലഭിച്ചത്.
അദ്ദേഹത്തിന് എണ്ണമറ്റ സ്നേഹിതരുണ്ടായിരുന്നു. അതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ വലിയ മൂലധനം. സഗീർക്കയുമായുള്ള ബന്ധത്തിന് പതിറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുണ്ട് . കാർട്ടൂണിസ്റ്റായും രേഖാചിത്രകാരനായും വലിയ സംഭാവനകൾ നൽകിയ അദ്ദേഹത്തിന് ,പക്ഷേ, അർഹിക്കുന്ന അംഗീകാരം കിട്ടിയില്ലെന്ന് വക്കീലിന് പരാതിയുണ്ടായിരുന്നു. അതിന് പരിഹാരമായി കോഴിക്കോട് ടൗൺഹാളിൽ 2021 മാർച്ച് 2 മുതൽ 6 വരെ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ചിത്രങ്ങളുടെ പ്രദർശനമടക്കം നടത്തിയ ' സഗീർ :വരയുടെ അര നൂറ്റാണ്ട്' എന്ന പരിപാടി വക്കീലിൻ്റെ ദൃഢനിശ്ചയത്തിൻ്റെ മറ്റൊരു ഉദാഹരണമാണ്. അന്ന് ഞങ്ങളെല്ലാം താമസിച്ചത് ചേവായൂരിനടുത്തുള്ള പ്രകാശേട്ടൻ്റെ (പ്രകാശ് പൊതായി )വീടിൻ്റെ മുകൾനിലയിൽ. വക്കീൽ അതിനെ 'തട്ടിൻപുറം' എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിച്ചത്. മുഹമ്മദ് റഫി ഫൗണ്ടേഷൻ സെക്രട്ടറിയായിരുന്ന പ്രകാശേട്ടൻ കോട്ടും സ്യൂട്ടുമിട്ട്, എക്സിക്യൂട്ടീവ് ലുക്കിലാണ് നടക്കുന്നത്. പാട്ടും നടത്തവും വർത്തമാനവുമായി ഏറെ രസകരമായിരുന്നു ആ താമസം.
കോഴിക്കോട്ടും പ്രകാശേട്ടനെപ്പോലെ എത്രയെത്ര സുഹൃത്തുക്കൾ അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു. ലോ കോളേജിൽ സതീർത്ഥ്യനായിരുന്ന അഡ്വ. മനോജ് കോവൂർ വക്കീലിൻ്റെ രണ്ടു നോവലും മന:പാഠമാക്കിയയാളാണ്. ജ്യേഷ്ഠൻ വിനോദ് കോവൂരിനെപ്പോലെ സഹൃദയൻ.
2021 ഡിസംബർ അവസാനം 'കല'യുടെ 'ലിറ്ററേച്ചർ ഓൺ ദ സ്ട്രീറ്റ്' സാഹിത്യ ക്യാമ്പ് നടത്തിയത് കോഴിക്കോട്ട് വച്ചായിരുന്നു. അതിന് പരമ്പരാഗത രീതിയിലുള്ള വേദികൾ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഉറൂബിൻ്റെ വീട്ടിൽ മകൻ ഇ. സുധാകരൻ്റെ സാന്നിദ്ധ്യത്തിലായിരുന്നു, ഉദ്ഘാടനം. രണ്ടാം ദിവസം കോഴിക്കോട് കടപ്പുറത്ത് കടലാരവങ്ങളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ,ധനുമാസക്കുളിരിൽ രാവിലെ ആറു മുതൽ കല്പറ്റ നാരായണൻ കവിതയെയും ജീവിതത്തെയും കുറിച്ച് സംസാരിച്ചു. അടുത്ത പ്രഭാതം മുഴുവൻ മെഡിക്കൽ കോളജിനടുത്തെ മായനാട്ടുള്ള സുഭാഷ്ചന്ദ്രൻ്റെ വീട്ടിൽ.സായാഹ്നം വിനോദ് കോവൂരിനൊപ്പം അദ്ദേഹത്തൻ്റെ വീട്ടിലായിരുന്നു. പശ്ചാത്തലത്തിൽ, വീടു മൂടിക്കിടക്കുന്ന മുല്ലപ്പൂക്കൾ പരത്തിയ സുഗന്ധം.ക്യാംമ്പംഗങ്ങൾ താമസിച്ച ആനക്കുളം ടൗൺ ഹാളിൽ നടത്തിയ സെഷനിൽ സംസാരിച്ചത് എസ്. കെ പൊറ്റെക്കാട്ട്,തിക്കോടിയൻ, യു. എ ഖാദർ, ഖാൻ കാവിൽ എന്നിവരുടെ മക്കൾ - വിഷയം : എൻ്റെ അച്ഛൻ. ആ ആശയം എൻ്റേതായിരുന്നു.
സാഹിത്യക്യാമ്പുകളിൽ പങ്കെടുത്തവരിൽ ചിലരെയെങ്കിലും കാലക്രമത്തിൽ ഞാൻ മറന്നുപോയി. പക്ഷേ, വക്കീൽ ആരെയും മറന്നില്ല. ഇടയ്ക്കൊക്കെ അവരെ വിളിക്കും.പലർക്കും അടുത്ത ബന്ധുക്കളെക്കാൾ ഇഴയടുപ്പം അദ്ദേഹവുമായി ഉണ്ടായിരുന്നു. അവരിൽ ചിലർ ഇടയ്ക്കിടെ അദ്ദേഹത്തെ കാണാനെത്തുമായിരുന്നു.ഞാൻ പലപ്പോഴും, ആ ബന്ധങ്ങളുടെ ആഴം കണ്ട്, മനസാ അദ്ദേഹത്തെ നമിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഗായിക ലൗലി രാജേന്ദ്രന് വക്കീൽ അച്ഛനായിരുന്നു. അകാലത്തിൽ വിട്ടുപോയ സ്വന്തം അച്ഛൻ്റെ സ്ഥാനത്താണ് ലൗലി വക്കീലിനെ കണ്ടത്. കെ.ആർ നീതുവിനും ഡോ. എലൈനും ഡോ. സി.സി പൗർണ്ണമിക്കുമൊക്കെ സ്വന്തം ഏട്ടനായിരുന്നു വക്കീൽ.മാതൃഭൂമിയിലെ കാർട്ടൂണിസ്റ്റ് കെ.വി.എം ഉണ്ണിക്കും ഭാര്യയക്കും അദ്ദേഹം ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട രാമചന്ദ്രേട്ടനായിരുന്നു. ഹൃദയസംബന്ധമായ അസുഖത്തിന് ചികിത്സയിലുള്ള ഉണ്ണിക്ക് പലപ്പോഴും വക്കീലായിരുന്നു താങ്ങായത്. എത്രയോ തവണ ഞങ്ങളൊന്നിച്ച് ഉണ്ണിയുടെ വീട്ടിൽ പോയിട്ടുണ്ട്. കഷ്ടിച്ച് ഒരു കാറിന് മാത്രം കടന്നുപോകാവുന്ന ഇടവഴിയിലൂടെ അസാമാന്യമായ വൈദഗ്ദ്ധ്യത്തോടെ വണ്ടിയോടിക്കുന്ന അദ്ദേഹത്തെ അസൂയയോടെ ഓരോ തവണയും അഭിനന്ദിച്ചതും ഓർമ്മയിൽ വരുന്നു.പക്ഷേ, കോഴിക്കോട് നടത്തിയ സാഹിത്യക്യാമ്പിൻ്റെ ഒരുങ്ങൾക്കായി പോകുമ്പോൾ വണ്ടി നിയന്ത്രണം വിട്ട് ഒരാൾക്ക് ഗുരുതരമായി പരുക്കേറ്റത് അദ്ദേഹത്തെ വല്ലാതെ തളർത്തി.
വക്കീലുമൊത്ത് കുംഭകോണത്ത്
മാദ്ധ്യമപ്രവർത്തകനും മാപ്പിള കലാ അക്കാദമി സെക്രട്ടറിയുമായിരുന്ന റസാഖ് പയമ്പ്രോട്ടിൻ്റെ ജീവത്യാഗം അദ്ദേഹത്തെ അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ പിടിച്ചുലച്ചു . എൻ്റെയും സുഹൃത്തായിരുന്നു അദ്ദേഹം. 2024 മെയ് 26 ന് ജീവിതം അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിന് രണ്ട് മാസം മുൻപും റസാഖും ഭാര്യ ഷീജയും വക്കീലിനെ കാണാൻ വന്നിരുന്നതായി അദ്ദേഹം വേദനയോടെ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. റസാഖുമായി രണ്ട് പതിറ്റാണ്ടിലേറെ നീണ്ട ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നു.കുട്ടികളില്ലാതിരുന്ന ആ ദമ്പതിമാർ വീടടക്കമുള്ള തങ്ങളുടെ സ്വത്ത് സി.പി.എം-ന് എഴുതി വച്ചിരുന്നു. പക്ഷേ, പാർട്ടി ഭരിക്കുന്ന പുളിക്കൽ പഞ്ചായത്തിലെ മലിനീകരണ പ്രശ്നങ്ങളിൽ ഇടപെട്ട അദ്ദേഹത്തെ പ്രാദേശിക നേതാക്കൾ ഒറ്റപ്പെടുത്തുകയും ആക്ഷേപിക്കുകയും ചെയ്തു. പാർട്ടിയുടെ ഇടപടലുകളിൽ മനം നൊന്ത് അക്കാദമി സെക്രട്ടറി സ്ഥാനം രാജിവച്ച അദ്ദേഹം നിലപാടിൽ ഇരുമ്പുലക്കയായിരുന്നു എന്നാണ് വക്കീൽ വിശേഷിപ്പിച്ചത്. എത്ര പറഞ്ഞിട്ടും,കമ്യൂണിസ്റ്റ് മൂല്യങ്ങൾ ഉയർത്തിപ്പിക്കുന്നവരല്ല ഇപ്പോഴത്തെ പാർട്ടിക്കാർ എന്ന യാഥാർത്ഥ്യം ഉൾക്കൊള്ളാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞില്ല.'മരണം വരെയും മരണത്തിലും റസാഖ് പേരാടി' എന്നാണ് അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ച്, 'മുറിച്ചിടാനാകാത്ത വരകൾ' എന്ന പുസ്തകത്തിലെഴുതിയ അനുസ്മരണക്കുറിപ്പിൽ വക്കീൽ പറഞ്ഞത്. റസാഖിൻ്റെ ജീവിതസഖിയും അദ്ധ്യാപികയുമായ ഷീജയ്ക്കും വക്കീൽ മാർഗ്ഗദർശിയായിരുന്നു.
ഗൂഡല്ലൂർ മാംഗോ റേഞ്ചിലെ തെയില അങ്ങാടിയിൽ : ചന്ദ്രബാബു തൃക്കലങ്ങോട്, ടി.പി രാമചന്ദ്രൻ ,ഡി. പ്രദീപ് കുമാർ, ആർട്ടിസ്റ്റ് സഗീർ.
വക്കീലുമൊത്തുള്ള ഞങ്ങളുടെ യാത്രകൾ അവിസ്മരണീയമായ അനുഭവമായിരുന്നു. ചില അവധി ദിവസങ്ങളിൽ മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിക്കാതെ നിലമ്പൂർ, വഴിക്കടവ് വഴി നാടുകാണിച്ചുരം കയറി, തെയിലത്തോട്ടങ്ങളും പച്ചപ്പും കുളിരും ആസ്വദിച്ച് പന്തല്ലൂർ വഴി താമരശ്ശേരി ചുരമിറങ്ങി രാത്രി തിരികെ മഞ്ചേരിയിലെത്തും. ആ യാത്രകളിലാണ് വക്കീലിൻ്റെ മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടിലേറെ നീണ്ടുനിന്ന രാഷ്ട്രീയജീവിതത്തിലെ രസകരമായ പല ഏടുകളും തുറക്കപ്പെടുക. സമകാലിക രാഷ്ട്രീയത്തിലെ എത്രയെത്ര സ്തോഭജനകമായ അണിയറക്കഥകൾ ! അത്തരം കുറേ സംഭവങ്ങൾ കൂടി കോർത്തിണക്കിയാണ് വക്കീൽ തൻ്റെ അവസാനത്തെ നോവൽ എഴുതിയത്. അത് പൂർത്തിയാക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞില്ല.സഗീറും ഉസ്മാനും മഹ്ബൂബുമൊക്കെയായിരുന്നു ഞങ്ങളുടെ ഈ യാത്രകളിലെ മറ്റു പതിവുകാർ. 
ഞങ്ങൾ മാത്രമായി 2019 ഡിസംബറിൽ കാഞ്ഞങ്ങാട്ട് പോയതാണ് മറ്റൊരു അനുഭവം. അത് പെരുങ്കളിയാട്ടം കാണാനായിരുന്നു. മധൂർ ക്ഷേത്രം സെക്രട്ടറി വക്കീലിൻ്റെ സുഹൃത്തായിരുന്നു. അദ്ദേഹമായിരുന്നു ഞങ്ങൾക്ക് ആതിഥ്യമരുളിയത്. കല്യാട്ട് ശ്രീഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിൽ നൂറ്റാണ്ടുകൾ കഴിഞ്ഞ് ആദ്യമായി നടക്കുന്ന പെരുങ്കളിയാട്ടം കാണാൻ നാട്ടുപ്രമാണിമാർക്കൊപ്പം ഞങ്ങളെയുമിരുത്തി. അവിടെയും വക്കീലിന് സുഹൃത്തുക്കളേറെയുണ്ടായിരുന്നു. അസുഖബാധിതനായി കിടക്കുന്ന കവിയും കാർട്ടൂണിസ്റ്റുമായ സുബൈദ നീലേശ്വരത്തെ വീട്ടിലെത്തി കണ്ടു . 'കല' ഫെസ്റ്റിവലിനും മഴനിലാവിനും മുടങ്ങാതെയെത്തുന്ന ഏറമ്പുറം, രാജു ചിത്തരി, എം. ടി. സി അഷ്റഫ് തുടങ്ങിയ സുഹൃത്തുക്കൾക്കൊപ്പം അഷ്റഫിൻ്റെ തൈക്കടപ്പുറത്തെ ഗസ്റ്റ് ഹൗസിലിരുന്ന് സൊറ പറഞ്ഞു. തെയ്യാട്ടത്തിൻ്റെ ഭാഗമായി അടുത്ത വീട്ടിൽ കൊട്ടിക്കോലം നടക്കുകയായിരുന്നു. അവിടെ നിന്ന് സദ്യ കഴിച്ചു. രാത്രി കാഞ്ഞങ്ങാട് സബ് കളക്ടർ അരുൺ കെ വിജയൻ്റെ വീട്ടിലേക്ക്. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ഭാര്യ സെവിൽ ജിഹാൻ മഞ്ചേരി ആകാശവാണിയിലെ ട്രാൻസ്മിഷൻ എക്സിക്യൂട്ടീവായിരുന്നു.
കേദാർനാഥിനടുത്ത ഗൗരീകുണ്ടിൽ .
യാത്രകളുടെ ഭൂമിക അയൽ സംസ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് വ്യാപിച്ചപ്പോൾ അതിൻ്റെ സംഘാടനച്ചുമതല എനിക്കായി. ആദ്യ യാത്ര 2022 നവംബറിൽ തമിഴ്നാട്ടിലേക്കായിരുന്നു.അത് ട്രെയിനിലായിരുന്നു. ആറ് ദിവസം തൃശ്ശിനാപ്പള്ളി, നാഗപട്ടണം , തഞ്ചാവൂർ, കുംഭകോണം, ഏർവാഡി, വേളാങ്കണ്ണി .... ചിലരുടെ പിണക്കങ്ങളും ഇണക്കങ്ങളും അപൂർവ ശീലങ്ങളും അടുത്തറിഞ്ഞ ആ യാത്ര എല്ലാവർക്കും വലിയ ഹരമായി. ഇൻഷുറൻസ് കമ്പനികളുടെ കേസുകൾ കാരണം കൂടുതൽ യാത്രകൾ നടത്താൻ കഴിയുന്നില്ലല്ലോ എന്ന് വക്കീലിന് സങ്കടമുണ്ടായിരുന്നു. അടുത്ത യാത്ര സാദ്ധ്യമായത് 2023 സെപ്തംബറിലായിരുന്നു. ആദ്യം ഉത്തരാഖണ്ഡിലേക്ക്. അതിന് ഡൽഹി വരെ വിമാനത്തിൽ. പിന്നെ, ട്രെയ്നിലും ബസിലും. കെ.വി.എം ഉണ്ണിയും ഉണ്ടായിന്നു . ഡെറാഡൂൺ , ഹരിദ്വാർ, പിന്നെ കേദാർനാഥിലെ ഗൗരീകുണ്ട്. ഏതുനിമിഷവും പാറക്കല്ലുകൾ ഇടിഞ്ഞു വീഴാവുന്ന, അപകടം പിടിച്ച ഇടുങ്ങിയ റോഡ്. ഒരു വശത്ത് അഗാധമായ കൊക്ക . ഹരിദ്വാറിൽ നിന്ന് 9 മണിക്കൂർ ചെറിയ ബസിൽ സഞ്ചരിച്ചാണ് ഗൗരീകുണ്ടിലെത്തിയത്. അവിടെ നിന്ന് കേളാർനാഥിലേക്ക്16 കിലോമീറ്റർ നടക്കണം. അടുത്തനാൾ പുലർച്ചെ ഞങ്ങൾ യാത്ര തുടങ്ങുമ്പോഴായിരുന്നു ആ അവിശ്വസനീയ കാഴ്ച: പുറത്ത് വച്ച കുട്ടയിൽ ഇരുത്തി യാത്രികരെ ചുമന്നുകൊണ്ട് ഈ ദുർഘട മലമ്പാത കയറുന്ന കൃശഗാത്രർ.തൻ്റെ ശരീരത്തെക്കാളും ഭാരമുളള സ്ത്രീയെ ചുമലിലേറ്റുന്ന ചെറുപ്പക്കാരൻ്റെ ദൃശ്യം വക്കീൽ വീഡിയോയിൽ പകർത്തി. പിത്തൂവാലാസ് എന്നാണ് അവർ അറിയപ്പെടുന്നത്. ആ വീഡിയോ ഞാൻ യൂട്യൂബിൽ നൽകിയത് ആയിരങ്ങളാണ് കണ്ടത്.
വക്കീലിൻ്റെ വീടിൻ്റെ മുറ്റത്തിരിക്കുന്ന ചിരിക്കുന്ന ബുദ്ധൻ്റെ പ്രതിമ തേടി അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം ഞാനും അജയ് സാഗയും കെ. വി .എം ഉണ്ണിയും കൂടി കുന്നംകുളത്തിനടുത്ത കുറുക്കൻപാറയിൽ പോയതാണ് മറ്റൊരു അനുഭവം. കരിങ്കല്ലിൽ വിസ്മയം തീർക്കുന്ന ശില്പികളുടെ പണിപ്പുരകൾ അവിടെ റോഡിനിരുവശവും നിരനിരയായുണ്ട് .പൊള്ളുന്ന വെയിലിൽ അവിടെയെല്ലാം കയറിയിറങ്ങിയാണ് മനസിൽ കണ്ട ബുദ്ധനെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവന്നത്.
മാതൃഭൂമി 'ക' ഫെസ്റ്റിവലിൽ (2024) : കാർട്ടൂണിസ്റ്റ് ജ്യോതിഷ്, കെ.വി.എം ഉണ്ണി, എ .സതീഷ്, ടി.പി രാമചന്ദ്രൻ , ആർട്ടിസ്റ്റ് ഭട്ടതിരി, ഡി.പ്രദീപ് കുമാർ.
2023 ജനവരിയിൽ മാതൃഭൂമി 'ക' ഫെസ്റ്റിവൽ കഴിഞ്ഞ് ഞങ്ങൾ നേരെ പോയത് കന്യാകുമാരിക്ക്. തിരുവനന്തപുരത്ത് പഠിക്കുകയും രണ്ട് തവണ ജോലി നോക്കുകയും ചെയ്തിട്ടും തൊട്ടടുത്ത കന്യാകുമാരിയിൽ ഞാൻ ആദ്യമായി പോവുകയായിരുന്നു. അതിന് നിമിത്തമായത് ഫെസ്റ്റിവലിന് എന്നെ നിർബന്ധിച്ചു കൊണ്ടുപോയ വക്കീൽ. ഞങ്ങൾ അന്ന് ശുചീന്ദ്രത്തും പോയി. പിന്നെ, അതിൽ പങ്കടുക്കുന്നതിനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പുകൾ എന്നെ ഏല്പിച്ചു. 2026 ലെ ഫെസ്റ്റിവലിന് പോകണമെന്ന് വളരെ മുൻപേ വക്കീൽ പറഞ്ഞേല്പിച്ചിരുന്നതാണ് ....
വൈക്കത്തെ ചെത്തുതൊഴിലാളി യൂണിയൻ്റെ ഓഫീസായ പഴയ ഇണ്ടംതുരുത്തി മനയിൽ
വൈക്കത്തേക്കുള്ള യാത്രയാണ് മറക്കാനാവാത്ത മറ്റൊന്ന്. വേമ്പനാട് കായലിന് അഭിമുഖമായുള്ള റസ്റ്റ് ഹൗസിലായിരുന്നു ഞങ്ങൾ താമസിച്ചത്. അവിടെ നിന്ന് സോളാർ ബോട്ടിൽ അക്കരെ തോണിക്കടവിലേക്കുള്ള യാത്ര. യാദൃച്ഛികമായി വൈക്കത്ത് എത്തിയ മുതിർന്ന മാദ്ധ്യമപ്രവർത്തകൻ കെ.എ ഷാജിയെ കെ.ടി.ഡി സി.സി ഹോട്ടലിൽ വച്ച് വക്കീലിന് പരിചയപ്പെടുത്തിക്കൊടുത്തു. അത് ദൃഢമായ ആത്ബന്ധമായി വളർന്നവെന്ന് ഞാനറിഞ്ഞത് വക്കീലൻ്റെ മരണ ശേഷം അദ്ദേഹം ഇംഗ്ലീഷിൽ എഴുതിയ ഹൃദയത്തെ തൊടുന്ന അനുസ്മരണക്കുറിപ്പ് വായിച്ചപ്പോഴായിരുന്നു. ഞങ്ങൾ അന്ന് ചെത്തുതൊഴിലാളി യൂണിയൻ്റെ ഓഫീസായ പഴയ ഇണ്ടംതുരുത്തി മനയും സന്ദർശിച്ചു. വൈക്കം സത്യഗ്രഹ സമരകാലത്ത് സവർണ്ണ മേധാവികളുമായി ചർച്ചയ്ക്കത്തിയ ഗാന്ധിജിയെ മനയുടെ വരാന്തയിലാണ് ഇരുത്തിയത്. ആ ചരിത്രസംഭവങ്ങളെ അനുസ്മരിപ്പിക്കുന്ന രീതിയിലെടുത്ത ഫോട്ടോകൾ സഹിതം വക്കീൽ സരസമായി എഴുതിയ കുറിപ്പ് ഫേസ്ബുക്കിൽ ഒട്ടേറെപ്പേർ വായിച്ചു. ആ യാത്ര ഫോർട്ട് കൊച്ചിയിലാണ് അവസാനിച്ചത്. ഞങ്ങൾ താമസിച്ച സർക്കാർ റസ്റ്റ് ഹൗസിൻ്റെ പിൻവാതിൽ തുറക്കുന്നത് ബീച്ചിലേക്കായിരുന്നു. വാട്ടർ മെട്രോയിൽ കൊച്ചി കായലിലൂടെയുള്ള യാത്ര... മഞ്ചേരിയിലെ ചങ്ങാതിമാരെയും കൂട്ടി വീണ്ടും വൈക്കവും ഫോർട്ട്കൊച്ചിയും സന്ദർശിക്കണമെന്ന് പറഞ്ഞാണ് വക്കീൽ യാത്രയായത്.
നടക്കാതെപോയ യാത്രകൾ അനവധിയുണ്ട്.'കല'യുടെ പരിപാടികളിൽ പങ്കെടുത്തിട്ടുള്ള എയർപോർട്ട് ഉദ്യോഗസ്ഥയും എഴുത്തുകാരിയുമായ സ്മിതാപ്രകാശിനെ കോഴിക്കോട് നിന്ന് ത്രിപുരയിലേക്ക് സ്ഥലം മാറ്റിയപ്പോൾ, അവിടം സന്ദർശിക്കാൻ ഞങ്ങൾ പല പ്രാവശ്യം പ്ലാനിട്ടു. പക്ഷേ, അത് നടക്കാത്തതിൽ വക്കീലിന് വിഷമുണ്ടായിരുന്നു. വടക്ക് - കിഴക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ പോകുന്നതിനെക്കുറിച്ചും ഞങ്ങൾ ഇടയ്ക്കിടെ സംസാരിച്ചിരുന്നു.
യാത്രകൾ നൽകുന്ന ഉണർവും ഊർജ്ജവുമാണ് 'കല'യുടെ ആഭിമുഖ്യത്തിൽ യാത്രകൾക്കായി ആദ്യം 'അപ്പൂപ്പൻതാടികൾ' എന്ന ഗ്രൂപ്പും 'കലായാത്ര'യും സംഘടിപ്പിക്കാൻ വക്കീലിനെ പ്രേരിപ്പിച്ചത്. കഴിഞ്ഞ വർഷത്തെ ഊട്ടി യാത്രയ്ക്ക് എന്നോടൊപ്പം ഭാര്യ എം.ബിലീനയുമുണ്ടായിരുന്നു. ഏറെക്കാലമായി വക്കീൽ അത് ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നതാണ്. 2024-ലെ മഴനിലാവിനും അവർ വന്നിരുന്നു. അന്ന് വക്കീലിൻ്റെ വീട്ടിലും പോയി, മട്ടുപ്പാവിലിരുന്ന് വർത്തമാനം പറഞ്ഞു. ഭാര്യയെയും മകളെയും ഹോട്ടലിൽ കൊണ്ടുപോയി അദ്ദേഹം സത്കരിച്ചു. ഇങ്ങനെ ഏതാനും ദിവസം മാത്രം പരിചയമുള്ള വക്കീലിൻ്റെ മരണം അവരെ വല്ലാതെ ഉലച്ചുകളഞ്ഞു....
സംസ്കാരിക സംഘാടകൻ എന്ന നിലയിൽ എനിക്ക് പരിചയമുളളവരിൽ വക്കീലിന് പകരം വയ്ക്കാൻ മറ്റാരുമില്ല. 2017-ൽ ചുള്ളക്കാട് ഗവ.യു.പി.സ്ക്കൂളിൽ നടന്ന 'കല' ഫെസ്റ്റിവൽ മുതലാണ് ഞാൻ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ഈ അസാധാരണ വൈവഭവം അടുത്തറിഞ്ഞത്. ചലച്ചിത്രമേള ഉൾപ്പെടെ എത്രയെത്ര പരിപാടികൾ !എല്ലാം വക്കീലിൻ്റെ ആശയമായിരുന്നു. അതിനെത്ര ചെലവാകുമെന്ന ശങ്കയൊന്നും ഒരിക്കലും അദ്ദേഹത്തെ അലട്ടിയിരുന്നില്ല. 2003 സെപ്തം. 5 ന് എം.ടി വാസുദേവൻ നായർ തിരി കൊളുത്തി ഉദ്ഘാടനം ചെയ്ത 'സഹൃദ'യുടെ സാഹിത്യ ക്യാമ്പുകൾ മുതൽ വക്കീൽ ഈ ധൈര്യം കാണിച്ചിരുന്നു എന്ന് ഒപ്പമുള്ളവർ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. കണക്കുപുസ്തകത്തിലെ നഷ്ടങ്ങളൊന്നും വക്കീലിനെ അലട്ടിയിരുന്നില്ല. പരിപാടി കഴിഞ്ഞാൽ കയ്യിൽ നിന്നെടുത്തെങ്കിലും കൊടുത്തു തീർക്കുന്നതായിരുന്നു ശീലം.'വീട്ടിൽ ആധാരമിരുപ്പുണ്ട്. പിന്നെന്തിന് പേടിക്കണം' എന്ന് തമാശ പറയും. സംഘടനാരൂപമില്ലാത്തതാണ് 'കല'യുടെ ശക്തി. ഞങ്ങളൊക്കെ ഒപ്പം നിന്നുകൊടുത്താൽ മതിയായിരുന്നു. കണക്ക് നോക്കാൻ വലം കൈയായി എന്നും നിശബ്ദനായി, അണിയറയിൽ മുഹമ്മദലി മാഷുണ്ടാവും. കലയുടെ 'ഡിക്ടേറ്ററാ'യി ആരോ വിശേഷിപ്പിച്ചതിൽ വക്കീലിന് അശേഷം വിഷമുണ്ടായിരുന്നില്ല.'കമ്മറ്റി കൂടലും ജനാധിപത്യ വുമൊന്നുമില്ല.ഇവിടെ ഒരു തരം ഗൂഢാലോചനകൾ മാത്രം', എന്നും അതെക്കുറിച്ച് വക്കീൽ എഴുതി.'കല' നിലനിൽക്കുന്നതിൻ്റെ രഹസ്യം അതാണെന്ന് കൂടെയുള്ളവർക്ക് ബോദ്ധ്യമുണ്ടായിരുന്നു.
മതേതരമായ കൂടിച്ചേരൽ എന്ന വ്യക്തമായ രാഷ്ട്രീയം ഓരോ പരിപാടിക്കുമുണ്ടായിരുന്നു.പക്ഷേ, കക്ഷിരാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹം ഒഴിഞ്ഞു നിന്നു.എല്ലാ പരിപാടികളിലും പറയാതെ പറയുന്ന ഈ അന്തർധാര ശക്തമായിരുന്നു. മഴനിലാവിൽ രണ്ടു തവണ മുഖ്യ പ്രഭാഷണം നടത്താൻ വക്കീൽ നിയോഗിച്ചത് എന്നെയായിരുന്നു.'ഭക്ഷണത്തിൻ്റെ രാഷ്ട്രീയം',' ജനാധിപത്യത്തിൻ്റെ ശക്തിയും സൗന്ദര്യവും' എന്നിവയായിരുന്നു വിഷയങ്ങൾ. ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്പാർട്ടിയുടെയും പേരെടുത്തു പറയാതെ രാഷ്ട്രീയം പറഞ്ഞത് വക്കീലിന് ഏറെ ഇഷ്ടമായി. 2024ലെ 'മഴനിലാവി'ന് വിളക്ക് തെളിച്ചത് വിവിധ മതങ്ങളിൽ പെട്ട 9 സ്ത്രീകളായിരുന്നു. ദേവേട്ടൻ്റെ പിന്തുണയോടെ 'മഴനിലാവ്' അർത്ഥപൂർണ്ണമായ വലിയൊരു സാംസ്കാരിക സംഗമമാക്കിയതിൻ്റെ ക്രെഡിറ്റ് അദ്ദേഹത്തിനാണ്. 'ദ ഹിന്ദു'വിൻ്റെ ഒന്നാം പേജിൽ അതെക്കുറിച്ച് ഏറെ പ്രധാന്യത്തോടെ പ്രസിദ്ധീകരിക്കട്ട പ്രത്യേക റിപ്പോർട്ട് വക്കീലിൻ്റെ കലാസംഘാടനത്തിന് കിട്ടിയ ഏറ്റവും വലിയ ബഹുമതിയാണ്. പൂങ്കുടിൽ മനയുമായും ദേവേട്ടനുമായുമുളള ഊഷ്മളമായ ബന്ധം വക്കീൽ , പുതുതലമുറയെ കൂടി ഉൾപ്പെടുത്തി സുദൃഢമാക്കി. വരുംകാലങ്ങളിൽ ഇത് മുടങ്ങാതിരിക്കണമെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ആഗ്രഹം.
പ്രകാശൻ പൊതായ, ഡി. പ്രദീപ് കുമാർ, ആർട്ടിസ്റ്റ് സഗീർ, സിദ്ധാർത്ഥൻ പരുത്തിക്കാട്, ടി.പി രാമചന്ദ്രൻ.
ഒരു പരിപാടി കഴിഞ്ഞാൽ അടുത്ത പരിപാടികളെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ച് ഉറക്കം കെടുന്ന സ്വഭാവം. പുതിയ ഐഡിയ തലയ്ക്ക് പിടിച്ചാൽ അത് എങ്ങനെയെങ്കിലും പ്രാവർത്തികമാക്കിയിരിക്കും. 'മഴനിലാവ്' കഴിഞ്ഞ് വെളുപ്പിന് എൻ്റെ താമസസ്ഥലത്ത് ഉറങ്ങാൻ കിടന്നാൽ രാവിലെ ആറ് മണിക്ക് തന്നെ ഉണർന്ന്,'പരിപാടി എങ്ങനെ? നന്നായോ?' എന്ന് ചോദിച്ച് ഫോൺ വിളി തുടങ്ങും.' വക്കീലേ , നിങ്ങൾ ഉറങ്ങൂ' എന്ന് പറഞ്ഞാലൊന്നും കേൾക്കില്ല. ആശയങ്ങൾ വന്ന് നിറയുമ്പോൾ എങ്ങനെ വിശ്രമിക്കാൻ ! ഇങ്ങനെ , നിരന്തരമായി ജോലി ചെയ്തതാകാം വക്കീലിനെ തളർത്തിയത് .
2019 ഫെബ്രുവരിയിൽ ഞാൻ തല്കാലത്തേയ്ക്ക് ദേവികുളം നിലയത്തിലേക്ക് പോയി. മൂന്നാറിലേക്ക് വക്കീലിനെയും കൂട്ടുകാരെയും കൊണ്ടുപോകാൻ ഒരുക്കം നടക്കുമ്പോഴായിരുന്നു കോവിഡ് പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടത്. അതുണ്ടാക്കിയ അനിശ്ചിതത്വം മഞ്ചേരിയിലേക്കുള്ള എൻ്റെ തിരിച്ചു വരവ് മുടക്കി. അങ്ങനെ ,2021 ജൂലൈയിൽ അവിടെ നിന്നാണ് വിരമിച്ചത്. അന്ന് അദ്ദേഹം തൻ്റെ പ്രത്യേക ശൈലിയിലെഴുതിയ രസകരമായ കുറിപ്പ് ഞാൻ ഇടക്കിടെ വായിക്കാറുണ്ട്. 'മൂപ്പരെ ഇവിടെ തന്നെ നിർത്താൻ പല ശ്രമങ്ങളും നടത്തുന്നുണ്ട്' എന്ന് അദ്ദേഹം എഴുതിയത് ഭംഗിവാക്കായിരുന്നില്ല.'നിങ്ങള് ഇവിടെത്തന്നെ കൂടിക്കോളീ' എന്ന് നിർബന്ധിച്ച അദ്ദേഹം അതിനായി ചില പരിശ്രമങ്ങൾ നടത്തിയതും അറിയാം. വിരമിച്ച ശേഷം ആദ്യമായി മഞ്ചേരിയിൽ വന്നപ്പോൾ തന്നെ 'വീട്ടിൽ കൂടാം. മറ്റെങ്ങും താമസ്സിക്കരുത്' എന്ന് സ്നേഹപൂർവം അദ്ദേഹം നിർബന്ധിച്ചു. പിന്നീട് എത്രയോ തവണ ഞാൻ അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം താമസിച്ചു.... വക്കീലും ഞാനും സമപ്രായക്കാരായിരുന്നു. എങ്കിലും വക്കീലിൻ്റെ ഭാര്യയെ ഞാൻ 'ചേച്ചി' എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത് .വക്കീലിൻ്റെ മക്കളും കൊച്ചുമക്കളും എന്നും ഞങ്ങളുടെയെല്ലാം സ്വന്തക്കാർ. മലപ്പുറത്തെ ഏത് പരിപാടിക്ക് ആരു വിളിച്ചാലും ഞാൻ എത്തിയിരുന്നത് വക്കീലിനെ കാണാനും സംസാരിക്കാനുമായിരുന്നു...
2025 നവംബർ 20: കൊങ്കൺ പാതയിലെ തുരങ്കങ്ങളിലൂടെ ട്രെയിൻ മഡ്ഗാവിലേക്ക് കുതിക്കുമ്പോൾ, ഇൻ്റർനെറ്റ് ലഭ്യമായ ഇടവേളയിൽ 'കല' വാട്സാപ്പ് ഗ്രൂപ്പിൽ ഞാൻ വക്കീലിൻ്റെ ഫോട്ടോ കണ്ടു:അദ്ദേഹവും സുഹൃത്തുക്കളും ഒരു പുസ്തകപ്രകാശനച്ചടങ്ങിൽ പങ്കടുത്തതിൻ്റെ ചിത്രമായിരുന്നു അത്. യാത്രയ്ക്കിടയിൽ തലേ ദിവസം വായിച്ച വക്കീലിൻ്റെ ആ കുറിപ്പിനെക്കുറിച്ചോർത്ത് സങ്കടപ്പെട്ടു. അങ്ങോട്ട് വിളിക്കാനിരിക്കെ, അന്നുച്ചയ്ക്ക് 'നിങ്ങളെവിടെ' എന്ന് സ്നേഹപൂർവ്വം ചോദിച്ചുകൊണ്ട് വക്കീൽ വിളിച്ചതോർത്തു. ആരോഗ്യ കാര്യത്തിൽ ശ്രദ്ധിക്കണന്ന് അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു - പ്രഷർ കൂടി രണ്ട് സഹപ്രവർത്തകരുടെ ഭാര്യമാർക്കുണ്ടായ ദുര്യോഗത്തെക്കുറിച്ച് സൂചിപ്പിച്ചു. കുറച്ചു കാലത്തേയ്ക്കിനി പുതിയ പരിപാടികളേറ്റെടുക്കാതെ നോവൽ പൂർത്തിയാക്കണമെന്ന് സ്നേഹപൂർവ്വം നിർബന്ധിച്ചു. അത് പൂർത്തിയാക്കി 2025 ഏപ്രിൽ 30നകം ലിറ്റററി എഡിറ്റർ ഡോ. എലൈന് അയച്ചു കൊടുക്കുമെന്ന് എന്നെ സാക്ഷിയാക്കി അവർക്ക് ഉറപ്പുകൊടുത്തിരുന്ന കാര്യം ഓർമ്മപ്പെടുത്തി. ഉടൻ അത് തീർക്കുമെന്നും ഗോവയിൽ നിന്നെത്തിയിൽ കാണാമെന്നും പറഞ്ഞായിരുന്നു ഫോൺ വച്ചത് ..
ട്രെയ്ൻ കർവാറിനടുത്തെത്തിയപ്പോൾ നെറ്റ് വന്നു. വാട്സാപ്പ് സന്ദേശങ്ങൾ നോക്കി. 'കല സ്പേസ്' ഗ്രൂപ്പിൽ കണ്ടത് ജീവിതത്തിലെ വലിയൊരു ദുരന്ത വാർത്ത - വക്കീൽ അല്പം മുൻപ് നമ്മെ വിട്ടുപോയി.....
-ആ ജീവിതത്തിന് പൊടുന്നനെ വിരാമമായി. ഞാൻ സ്തംഭിച്ചിരുന്നു പോയി.ഇങ്ങനെയൊരാൾ ഇനിയില്ല. വക്കീലേ......
അപ്പോൾ തന്നെ നാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങാൻ നോക്കിയെങ്കിലും കഴിഞ്ഞില്ല. ശബരിമല തീർത്ഥാടകരെ കൊണ്ട് നിറഞ്ഞു കവിഞ്ഞ ട്രെയ്നുകൾ . ആ മുഖം അവസാനമായൊന്ന് കാണാൻ സാധിക്കാത്തത് തീരാവേദനയായി..വേണ്ട , മനസിലെന്നും കൈയുയർത്തി യാത്ര പറയുന്ന വക്കീലിൻ്റെ മുഖമുണ്ടല്ലോ .
ജീവിതം എത്ര നൈമിഷകമാണെന്ന് പിന്നെയും പിന്നെയും ഓർമ്മപ്പെടുത്തുന്നതാണ് വക്കീലിൻ്റെ വേർപാട് . അതുണ്ടാക്കിയ ശൂന്യത കാലമെത്ര കഴിഞ്ഞാലും നികത്തപ്പെടുകയില്ല.സഞ്ചയനത്തിനായി തലേ ദിവസം വൈകീട്ട് മഞ്ചേരിയിലെത്തിയപ്പോൾ ഞാൻ വിതുമ്പി. മഞ്ചേരിയിൽ നിന്ന് പോയ ശേഷം,എപ്പോൾ വന്നാലും വക്കീലിനെ കേന്ദ്രീകരിച്ചായിരുന്നുവല്ലോ എൻ്റെ പരിപാടികളൊക്കെ.
ഹോട്ടൽ മുറിയിൽ ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്കിരുന്ന് തേങ്ങി.' നിങ്ങളെപ്പം വന്നു?' എന്ന ചോദിച്ചുകൊണ്ട് വക്കീൽ വരുന്നതും കാത്ത് ഞാനിരുന്നു.
-എന്നും , എപ്പോഴെങ്കിലും പ്രിയപ്പെട്ട വക്കീലിനെ ഓർക്കും . മഞ്ചേരിയിൽ ഇപ്പോഴും വക്കീൽ വർത്തമാനം പറഞ്ഞുകൊണ്ടേയിരിക്കുന്നു എന്ന് വിശ്വസിക്കാനാണ് എനിക്കിഷ്ടം....
ചില നഷ്ടങ്ങൾ ജീവിതത്തിൽ ഒരിക്കലും നികത്തപ്പെടുകയില്ല....
('വക്കീലോർമ്മ' പുസ്തകത്തിൽ നിന്ന് )








.jpg)



.jpg)
.jpg)
(1).jpg)
.jpg)
.jpg)
